Tentoonstellingen

- De Universidad Nacional de Educacion a Distancia, de grootste universiteit in Spanje, heeft een virtueel museum van de vrijmetselarij geopend: Museo Virtual de Historia de la Masonería. Naast een inleiding op de geschiedenis van de vrijmetselarij en kleine virtuele exposities, zijn hier links naar relevante collecties te vinden.

- In de Bibliotheca Philosophica Hermetica (Amsterdam) is de tentoonstelling Alchemy on the Amstel - on Hermetic Medicine in the Golden Age of the Dutch Republic te zien (15 oktober 2012 t/m 17 mei 2013). In de 17de eeuw verkochten veel apothekers niet alleen medicijnen op basis van geneeskruidige planten, maar ook de alchemistisch geproduceerde medicijnen: de zogeheten Paracelsische iatrochemische middelen. Meer informatie is te vinden op de website.

- In Rome wordt in 2013 het eerste vrijmetselaarsmuseum van Italië geopend. Het zal een verzameling van historische documenten en voorwerpen van de Grootloge van Italië voor het publiek toegankelijk maken. De totstandkoming van het museum is het gevolg van de studies en reorganisatie van het archief van de loge, waaraan in 2007 werd begonnen.

Websites

- Steeds meer onderzoekers en instellingen zijn actief op sociale media. Zo heeft het Journal for Research into Freemasonry and Fraternalism (JRFF) een profielpagina op facebook en academia.edu.

- Louis Trebuchet heeft een website gelanceerd voor het uploaden van bronnen en literatuur op het vakgebied: Masoniclib. Het project beoogt zoveel mogelijk e-books en gedigitaliseerde documenten, die vrij van copyright zijn, beschikbaar te maken voor geïnteresseerden. Op de site kan gezocht worden op titel, auteur of soort publicatie. Men kan zelf ook literatuur uploaden, mits die rechtenvrij is, en verzoeken om het uploaden van een bepaald zeldzaam document plaatsen.

- Simon Burrows en Mark Curran zijn betrokken bij het project The French Book Trade in Enlightenment Europe. De database omvat alle boeken geproduceerd door de boekhandelaar en uitgever, de Société typographique de Neuchatel (STN), in de periode 1769-1794. De site is een belangrijke bron voor bibliografische, historische en literaire studie, en is nu vrijelijk toegankelijk voor iedereen. De collectie bevat verscheidene werken, die verband houden met de vrijmetselarij en figuren als Cagliostro. In de database kunnen distributienetwerken in geografische spreiding en in de tijd worden bestudeerd.

Dineren in Freemasons' Tavern

Het boek Dinners and Diners. Where and How to Dine in London van lieutenant-colonel Newnham-Davis (1899) is online te lezen op de website van The Dictionary of Victorian London. Het hoofdstuk gewijd aan de diners in de Freemasons' Tavern geeft een aardig tijdsbeeld, met onder meer het menu van een bijeenkomst.

Ledenlijsten Theosofische Vereniging

Zonder de Theosophical Society, opgericht in New York in 1875, zou onze moderne kunst er anders uit hebben gezien. Geen andere westers esoterische organisatie had zoveel invloed op de vorming van de moderne kunsttheorie.
Kunsthistorica en OVN-bestuurslid Marty Bax onderzoekt de ledenlijsten van de Theosophical Society en haar Nederlandse tak sinds de jaren '80 van de vorige eeuw. Ze heeft veel ledenbestanden uit de centrale archieven van de vereniging in India getranscribeerd. Omdat de originele stukken zo moeilijk toegankelijk zijn voor de gemiddelde onderzoeker, heeft Bax een online database toegankelijk gemaakt. De ledenlijsten van 1875 tot 1905 zijn nu online en omvatten de biografische gegevens van maar liefst 26.000 leden. De database is onderdeel van een grotere website, TheArtArchives, waarmee Bax het historische archief van haar onderzoeksbureau toegankelijk maakt voor vakgenoten, zoals archiefstukken over Piet Mondriaan. Wie toegang tot de gegevens wil, moet een abonnement afsluiten. Deze vorm van 'betalen per klik' is inmiddels bij de meeste (genealogische) online databases gebruikelijk - en een uitkomst voor studenten en onderzoekers die de reis naar India niet zelf kunnen maken.

Roof cultureel erfgoed WWII

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) verantwoordelijk voor de roof van cultureel erfgoed door de Nazi's uit de bezette Europese landen. De bewaard gebleven archieven van de ERR bevatten informatie over kunstvoorwerpen, maar ook geroofde objecten uit bibliotheken, archieven, religieuze gebouwen en vrijmetselaarsloges in West- en Oost-Europa en de voormalige Sovjet Unie. Een onderzoeksverslag, Reconstructing the Record of Nazi Cultural Plunder: A Survey of the Dispersed Archives of the Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) door Patricia Kennedy Grimsted, is online gepubliceerd op www.iisg.nl/publications/errsurvey. Meer informatie over de initiatieven om ERR archieven toegankelijk te maken is te vinden op: http://www.errproject.org/.

Ignace Lilien

De Leo Smit Stichting is een kenniscentrum voor iedereen die meer wil weten over componisten die tijdens de Tweede Wereldoorlog vervolgd zijn. Een van deze 'vergeten' componisten was de vrijmetselaar Ignace Lilien (1897-1964), waarover meer informatie via deze link te vinden is.

[Met dank aan Jan Snoek/Jan Treffers voor de tip]

Onderzoeksbronnen online

- Het Instituut voor de studie van Duitse Aristocratie heeft alweer enige tijd geleden een lijst gepubliceerd van aristocraten die lid waren van de vrijmetselarij. Als smaakmaker voor deze publicatie, heeft men alleen een ledenlijst van loge Zu den drei Weltkugeln vanaf 1817 online gezet. Ze is te raadplegen via deze link.
- De Britse studieloge Quatuor Coronati heeft haar website vernieuwd. Hierop is ook informatie te vinden over het bekende studietijdschrift Ars Quatuor Coronati. Een aantal artikelen is als downloads beschikbaar via deze link.

- De Bibliotheek der Nederlandse Letteren is een website met een zeer groot aantal gedigitaliseerde publicaties uit de Nederlandse literaire en wetenschappelijke geschiedenis. Recentelijk zijn de jaargangen van het Documentatieblad van de Werkgroep Achttiende Eeuw toegevoegd, waarin diverse artikelen over vrijmetselarij zijn opgenomen.

Willem IV vrijmetselaar?

Het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis heeft de boedelinventarissen van het Huis van Oranje (1576-1795) alweer enige tijd geleden op haar website toegankelijk gemaakt. online. Zoeken naar de term 'vrijmetselarij' levert één treffer op. De ‘Inventaris van kleren en kostbaarheden van Willem IV' uit 1750 vermeldt:

‘No. 359: 1 plaque emaille sur cuivre, faite a Berlin, et representant un loge des francs-macons’

[= Nr. 359. 1 (wand)decoratie van emaille op koper, gemaakt te Berlijn, voorstellende een vrijmetselaarsloge].

Deze vermelding versterkt wellicht het argument van diverse onderzoekers, die stellen dat Willem IV zelf vrijmetselaar was. Zie bijvoorbeeld Jan Snoek, 'Orange-Nassau', in: Eric Saunier (ed.): Encyclopédie de la Franc-Maçonnerie, Paris 2000, pp. 624-625.

Vrijmetselarij in oude kranten

De Koninklijke Bibliotheek heeft een database met kranten uit de periode 1615-1995 toegankelijk gemaakt. Dit maakt het mogelijk in deze kranten op trefwoord te zoeken, bijvoorbeeld 'vrijmetselarij'. Die zoekactie levert onmiddellijk een lijst met nieuwsberichten uit eigen land op, maar ook informatie over ontwikkelingen in het buitenland en advertenties van uitgevers voor publicaties over vrijmetselarij. Kortom, een zeer belangrijke nieuwe onderzoeksbron. Website: http://kranten.kb.nl/

Picart

De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) heeft recentelijk aan haar website toegevoegd: Bernard Picart, Naaukeurige beschryving der uitwendige godtsdienst-plichten, kerk-zeden en gewoontens van alle volkeren der waereldt. In deel 6 uit 1738 werd een beschrijving van de vrijmetselarij gegeven, voorzien van de bekende prent Les Free Massons van Louis Dubourg. De tekst en prent zijn voortaan voor iedereen hier online te raadplegen.

Zwitserse collectie online

De Bibliotheca Masonica August Belz in Zwitserland werkt al enige jaren aan een online database om onderzoek van de collectie te vergemakkelijken. In maart 2009 is de laatste titel toegevoegd, het hele bestand kan nu hier worden geraadpleegd.

Meer bloggers!

De Leerstoel voor vrijmetselarij als geestesstroming en sociaal-cultureel verschijnsel in Europa aan de Universiteit Leiden is een blog begonnen. We hebben de link toegevoegd aan de lijst van blogs op het vakgebied onderaan de rechterkolom op deze pagina.
Mist u een blog in het lijstje? Laat het ons weten: info@stichtingovn.nl

Website: Pietre Stones

Steeds meer bronnen voor onderzoek naar de geschiedenis van de vrijmetselarij zijn te vinden op de Italiaanse website Pietre Stones, Review of Freemasonry. De website geeft onder meer reprints van artikelen van vooraanstaande onderzoekers op het vakgebied in diverse talen, maar ook diverse online of pdf-versies van invloedrijke 18de-eeuwse 'exposures. Daarnaast maakt ze enkele bekende 19de en 20ste eeuwse uitgeven over vrijmetselarij, zoals de werken van Gould en Mackey, toegankelijk voor een breed publiek.
Er zijn wat puntjes van kritiek: het is wat lastig navigeren op de website, en het onderscheid tussen het aanbod aan wetenschappelijke artikelen en meer persoonlijke visies van vrijmetselaren moet de lezer zelf maken. Maar door de uitbreiding van het aantal beschikbare bronnen begint de site voor studenten en onderzoekers aan belang te winnen.

Nieuwe website OVN

Eindelijk is het dan zover. De aangekondigde website van de OVN is vanaf heden online: www.stichtingovn.nl. De website geeft informatie over:

- de geschiedenis van de vrijmetselarij in Nederland
- de stand van wetenschappelijk onderzoek op dit vakgebied
- bronnen voor onderzoek (archieven en bibliotheken, opleidingen en onderzoekscentra, literatuur)
- de doelstellingen, onderzoeksbeurzen en activiteiten van de Stichting OVN.

De website is gericht op een breed publiek, waaronder studenten en algemeen belangstellenden, die (nog) niet bekend zijn met het onderwerp. Het project werd mede mogelijk gemaakt door steun van de Stichting Levi Lassen en (het onderdeel Archiefwijzer) door het VSBfonds. Vorm en techniek werden verzorgd door grafisch ontwerper Frits Deys in samenwerking met webdesigner Kor Dwarshuis. De teksten voor het onderdeel ‘Geschiedenis van de vrijmetselarij in Nederland’ werden verzorgd door academici uit het vakgebied.
Natuurlijk is het nu zaak de website meer bekendheid te geven. Donateurs worden dan ook opgeroepen om op hun eigen website een link naar de OVN-site aan te brengen, en studenten en collega's bij gelegenheid op de site te wijzen. Voor uw medewerking zegt het bestuur u bij voorbaat heel hartelijk dank!

(Overigens is deze weblog/digitale nieuwsbrief voor geregistreerde donateurs toegankelijk via een link in de OVN-website. Op termijn zal ze hierin verder worden geintegreerd.)