Podcast: 'Vrijmetselarij, geschiedenis en onderzoek'

'Vrijmetselarij, geschiedenis en onderzoek' is de titel van onze nieuwe podcast. We beginnen de reeks met een verslag van de studiedag over de bijzondere geschiedenis en collectie van het Vrijmetselarij Museum, die op 25 mei j.l. plaatsvond. Kon je er niet bij zijn, dan kun je nu vanuit je luie stoel toch meegenieten van de lezingen van internationale experts uit verschillende vakgebieden. Beluister de podcast hier, of abonneer je op 'Vrijmetselarij, geschiedenis en onderzoek' via Spotify of je eigen voorkeursplatform.

In september gaan we verder met de lezingenreeks 'De onderzoeker vertelt', waarin studenten en onderzoekers verslag doen van recente ontdekkingen op het vakgebied. Via deze podcastreeks willen we hen een breder bereik bieden. Wil je op de hoogte blijven van deze en andere OVN-activiteiten? Meld je aan voor de nieuwsmailing via info@stichtingovn.nl.

Vooraankondiging: 25 mei internationale studiedag!

Op 25 mei a.s. organiseert Stichting OVN een internationale studiedag over de geschiedenis van het Vrijmetselarij Museum. Academische experts uit Amerika, Engeland, Duitsland, Zweden, België en Nederland vertellen in Den Haag over deze in de wereld ongeëvenaarde collectie.

Prins Frederik in zijn regalia als Grootmeester, 19de eeuw. Collectie Vrijmetselarij Museum, Den Haag.

De museumcollectie weerspiegelt niet alleen de ontwikkeling van de vrijmetselarij, haar tolerante gedachtengoed en bijzondere rituele traditie, maar ook 300 jaar Nederlandse geschiedenis, en het leven en werk van 70.000 leden. Voor onderzoekers uit alle disciplines van de Geesteswetenschappen zijn de drie deelcollecties dan ook een ware goudmijn. Er is een omvangrijk historisch archief, een wetenschappelijke bibliotheek (met de beroemde Kloss-collectie van Grootmeester prins Frederik) en een verzameling rituele objecten, prenten, portretten en nog veel meer.

Wacht niet op de formele aankondiging, want het aantal plaatsen is straks beperkt! Je kunt je nu alvast inschrijven via info@stichtingovn.nl. Het meest actuele programma met informatie over de deelnamekosten, locatie, etc is op deze pagina te vinden. Voertaal is Engels.

Inktstel in de vorm van een loge-interieur. Collectie Vrijmetselarij Museum, Den Haag.

Cursus 'Onderzoek in vrijmetselaarsarchieven'

[Update 3/3/2021: deze cursus is vol, inschrijven voor een reservelijst kan nog via info@stichtingovn.nl.]

De vrijmetselarij is een besloten genootschap, maar de meeste logearchieven zijn gewoon voor onderzoek toegankelijk. Veel onderzoekers zijn echter nog onbekend met deze rijke bronnen. Daarom organiseert de Stichting OVN in samenwerking met het Vrijmetselarij Museum een cursus 'Onderzoek in vrijmetselaarsarchieven'. Deze is toegankelijk voor alle belangstellenden, van studenten, historici en archiefprofessionals tot genealogen. Het Centraal Bureau voor Genealogie treedt op als gastheer; kunsthistorica Andréa Kroon en CBG Conservator Collecties Jean Niewenhuijse wijzen je de weg in archieven en bronnen. Aansluitend kun je in het museum nader kennismaken met het erfgoed van de vrijmetselarij. Kijk voor meer informatie en het cursusprogramma op de website van het CBG. 

Vervolg lezingenreeks 'De onderzoeker vertelt'

De lezingenreeks ‘De onderzoeker vertelt’ gaat verder! Volgende sprekers over de geschiedenis van de vrijmetselarij zijn:- 26 februari, historicus Arno van den Brand over ‘Guiten en gekken. Adolph van Schweinitz en de vrijmetselarij, 1749-1754';
- 26 maart, auteur Vilan van de Loo over 'Broeders in conflict. Vrijmetselaren in militaire kringen in Nederlands-Indië'.

Voor meer informatie en aanmelden: https://lnkd.in/eR_EtuZx

De lezingen zijn een samenwerking tussen Stichting OVN en het Vrijmetselarij Museum in Den Haag. Steeds vertelt een andere onderzoeker over recente ontdekkingen of projecten over de geschiedenis van de vrijmetselarij in Nederland en haar voormalige overzeese handelsposten. Luister mee naar onderbelichte geschiedenisverhalen, ontdek een bijzonder erfgoed en maak kennis met een bloeiend wetenschappelijk vakgebied!

Even voorstellen

Stichting OVN verwelkomt twee nieuwe bestuursleden! Blair Adam Kneppers is alumnus van de Reinwardt Academie. Hij was eerder Digital Curator bij het Vrijmetselarij Museum en nu Hoofd Museum. Iris de Zoete voltooide een BA Religiewetenschap met een scriptie over vrijmetselarij, vrouwen en suffragettes rond 1900. Ze is voormalig medewerker van het museum en voltooit nu een MA 'Religie en Beleid'. De overige bestuursleden (prof.dr. Jan Snoek, dr. Marty Bax en dr. Andréa A. Kroon Kroon) zijn erg blij met deze vakinhoudelijke versterking en overtuigd dat dit ook de samenwerking met het museum ten goede zal komen!

Lezing 'De onderzoeker vertelt'

In Nederland en België zijn studenten, promovendi en academici uit allerlei disciplines betrokken bij onderzoek naar de geschiedenis van de vrijmetselarij. De stichting OVN wil kennisuitwisseling over dit vakgebied stimuleren en vakgenoten met elkaar in contact brengen. Daartoe organiseerde zij in het verleden de lezingreeks ‘Wetenschappers over vrijmetselarij’, waarbij steeds een onderzoeker verslag deed van recente ontdekkingen. Deze bijeenkomsten boden OVN-donateurs tevens de gelegenheid om kennis te maken met elkaar, het bestuur en andere geïnteresseerden. Mede vanwege de coronapandemie werd een lange pauze ingelast, maar dankzij een nieuwe samenwerking met het Vrijmetselarij Museum in Den Haag kunnen ze weer worden hervat. Hieronder meer informatie over de eerste lezing in de reeks 'De onderzoeker vertelt'.

27-11-2022 - ‘De onderzoeker vertelt’: prof.dr. Jan Snoek over 18de-eeuwse publicaties van vrijmetselaarsritualen en hun vertaalfouten

Snoeks lopende onderzoeksproject betreft onder andere vier invloedrijke vrijmetselaarsritualen, die in de 18de eeuw in Nederland werden gepubliceerd. Het gaat om zowel de Nederlandse vertalingen van Masonry Dissected (1735), als de Franstalige publicaties L’Ordre des Francs-Maçons trahi (1745), Les Francs-Maçons écrasés (1747) en Le Maçon démasqué (1751), alsook de Nederlandse vertalingen daarvan. De Démasqué en zijn vertaling verschenen in Arnhem, alle andere in Amsterdam. Lang was onduidelijk door wie, waar, waarom en wanneer deze publicaties zijn geschreven en vertaald. In de lezing worden de totstandkoming en de inhoud van deze invloedrijke ritualen belicht en tevens ingegaan op enkele cruciale vertaalfouten. Die kleine foutjes hadden namelijk een aanzienlijke invloed op de rituele praktijk van de vrijmetselarij, niet alleen in Nederland. Een boeiend onderwerp dat zowel logeleden, als onderzoekers en belangstellenden zal aanspreken.

Over de spreker

Prof. dr. J.A.M. Snoek is dé expert op het gebied van de ontwikkelingsgeschiedenis van de ritualen van de vrijmetselarij in Noord-West Europa. Hij bekleedde onder meer de Theodore Verhaegen Leerstoel voor Vrijmetselarij aan de Université Libre de Bruxelles en is verbonden aan de Universiteit Heidelberg. Snoek heeft meer dan honderd wetenschappelijke artikelen en boeken over vrijmetselarij op zijn naam staan, waaronder Initiating Women in Freemasonry. The Adoption Rite (Brill 2012). Hij begeleidde diverse promovendi en was als redacteur medeverantwoordelijk voor academische standaardwerken, zoals The Handbook of Freemasonry (Brill 2014) en British Freemasonry 1717-1813 (Vol. 2-3, Routledge 2016).

Aanmelden: eventbrite.nl/e/457494557537/

Vanwege het beperkte aantal zitplaatsen (max. 25) is aanmelding vooraf wenselijk. Reserveer tijdig, want vol = vol!
Kosten: € 8,50 excl. museumentree. (NB: voor OVN-donateurs geldt een kortingstarief. Bent u donateur, mail dan voor aanmelding info@stichtingovn.nl om de digitale kortingscode te ontvangen.)

Museumentree is gratis voor o.a. leden Grootoosten, Museumkaart, Ooievaarspas. Regulier entreetarief is € 7,50, te voldoen aan de balie. Zie vrijmetselarijmuseum.nl.
Datum/tijd: 27-11-2022, 15,00-16.00 uur

Voor en na de lezing is er mogelijkheid om op eigen gelegenheid het museum te verkennen, waaronder de vaste collectie met topstukken als de gouden hamer van Grootmeester prins Frederik, en de tijdelijke expositie Vrijheid en Vooroordeel: Vrijmetselarij en de Tweede Wereldoorlog. De catalogus is in de museumwinkel verkrijgbaar.
Locatie/bereikbaarheid: Vrijmetselarij Museum, Javastraat 2B, Den Haag. 

Bereikbaar met bus 22 of 24 (halte Alexanderplein) en tram 1 (halte Vredespaleis). Betaalde parkeergelegenheid op het Alexanderplein en rondom Plein 1813. Het museum is helaas niet rolstoeltoegankelijk,

Cursus 'Vrijmetselaars-archieven als bron voor historisch en genealogisch onderzoek'

De stichting OVN organiseert in samenwerking met het Haags Gemeentearchief op 30 mei 2016 de cursus 'Vrijmetselaarsarchieven als bron voor historisch en genealogisch onderzoek'. De cursus geeft informatie over de inhoud en vindplaatsen van 18de-, 19de- en 20ste-eeuwse archieven van Nederlandse vrijmetselaarsloges in openbare collecties. De cursus is toegankelijk voor zowel studenten, historici, genealogen en archiefmedewerkers, als liefhebbers van stamboomonderzoek en lokale geschiedenis, en andere belangstellenden. In het kader van Tong Tong Fair 2016 wordt hierbij aandacht besteed aan archieven van loges uit Nederlands-Indië en Indonesië.

Waarom deze cursus?
Vrijmetselarij zijn in Nederland actief sinds 1734. Dit inwijdingsgenootschap is van oudsher georganiseerd in plaatselijke verenigingen, loges genaamd. In de loop van de 18de eeuw verspreidde de vrijmetselarij zich vanuit Den Haag naar de rest van Nederland en de handelsposten in West- en Oost-Indië. Aan het einde van de 18de eeuw was in iedere grote stad wel een loge gevestigd, waar zowel ‘gewone’ burgers, als vooraanstaande figuren uit het maatschappelijke en culturele leven bijeen kwamen. Onder de leden waren vertegenwoordigers van regering en koningshuis, maar ook ambtenaren, ondernemers en kunstenaars. Het lidmaatschap van de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden is traditioneel voorbehouden aan mannen, maar al in de 18de eeuw namen vrouwen actief deel aan zogeheten ‘adoptieloges’. In het begin van de 20ste eeuw werden loges voor mannen en vrouwen gesticht door de Internationale Orde der Gemengde Vrijmetselarij ‘Le Droit Humain’.

Waarom zijn logearchieven interessant voor historisch onderzoekers en genealogen? Ze geven informatie over een belangrijke en omvangrijke bevolkingsgroep gedurende een periode van drie eeuwen. Ze bevatten onder meer ledenlijsten, notulen van vergaderingen en rituele bijeenkomsten, inkomende en uitgaande correspondentie, financiële administratie en boedelinventarissen. Hieraan zijn allerlei genealogische en statistische gegevens te ontlenen, variërend van de sociale status en beroepen van de leden tot het consumptiepatroon van de lokale vereniging. Ook geven de archieven inzicht in de interactie van de loge met de lokale bevolking en de invloed van de vrijmetselarij op tal van sociale, religieuze, politieke en culturele ontwikkelingen. Ze bevatten correspondentie van vooraanstaande historische figuren, die verduidelijkt hoe politici, schrijvers en architecten zich door het broederschapsideaal lieten inspireren.

Hoewel de vrijmetselarij een besloten karakter heeft, zijn veel van haar historische archieven gewoon voor onderzoek toegankelijk. De meeste onderzoekers zijn nog onbekend met deze rijke bronnen. En omdat vrijmetselaren zich bedienden van ‘geheime’ symbolen, woorden en tekens, hebben niet-leden vaak moeite om archiefstukken te lezen, identificeren en interpreteren. De cursus biedt een eerste kennismaking en handige tips.

Doel van de cursus
Doel van de cursus is deelnemers een basiskennis van de geschiedenis, organisatiestructuur en rituele praktijk van de vrijmetselarij te geven, zodat men na afloop zelf de weg kan vinden in relevante archieven en deze als bron bij eigen onderzoek kan gebruiken. Aandachtspunten zijn onder meer:

- Geschiedenis van de vrijmetselarij in Nederland en overzeese handelsposten in vogelvlucht;

- Organisatiestructuur, landelijk en plaatselijk bestuur;

- Rituelen, symboliek, geheimschrift en terminologie;

- Opbouw en inhoud van logearchieven;

- Welke informatie bevatten vrijmetselaarsarchieven?

- Hoe vind je historische/genealogische informatie over personen, die vrijmetselaar waren?

- Welke informatie is er over personen en loges uit Nederlands-Indië/Indonesië

- Welke informatie geven persoonlijke documenten en voorwerpen van leden?

- Hoe identificeer je archiefstukken van een bepaalde Orde, loge of inwijdingsgraad?

- Hoe doe je onderzoek naar de geschiedenis van een lokale loge of logegebouw

- Vindplaatsen en toegankelijkheid van maçonnieke archieven in Nederland;

- Gespecialiseerde bibliotheken, universitaire centra en databases.

Natuurlijk is er ruimte voor discussie en vragen van deelnemers. Na afloop ontvangen alle deelnemers een gratis exemplaar van de congresbundel Vrijmetselarij in Nederland. Een kennismaking met de wetenschappelijke studie van een ‘geheim’ genootschap en een voucher voor 25% korting op overige OVN-publicaties.

Praktische informatie De cursus vindt plaats op maandag 30 mei 2016 van 14 tot 17 uur in het Stadhuis aan het Spui 70 te Den Haag, zaalnummer B01.08. De cursus heeft minimaal 5 en maximaal 12 deelnemers. (Bij grote belangstelling wordt de cursus op 1 juni en 3 juni 2016 om 10 uur herhaald.)
Deelnamekosten bedragen € 25,- (€ 20 voor sobats Tong Tong/donateurs OVN), incl. koffie/thee, de bovengenoemde publicatie en voucher.
Vanwege het beperkte aantal plaatsen is registratie vooraf vereist. Aanmelden is mogelijk tot uiterlijk 26 mei 2016 via email: info@stichtingovn.nl. Na ontvangst van uw aanmelding ontvangt u een bevestiging met routebeschrijving en nadere informatie.
Docent is dr. Andréa Kroon, kunsthistoricus bij bureau Kroon & Wagtberg Hansen. Zij is gespecialiseerd in de materiële cultuur van de vrijmetselarij en promoveerde in 2015 op het onderwerp aan de Universiteit Leiden. 

Vrijmetselarij op Tong Tong Fair

Op Tong Tong Fair 2016 is de tentoonstelling Symbolen in architectuur: vrijmetselarij van Den Haag tot Java te zien, een initiatief van de afdeling Monumentenzorg & Welstand/Gemeente Den Haag. Hierbij haken diverse andere activiteiten aan. Kijk op tongtongfair.nl voor actuele programma-informatie.

Promotie Andréa Kroon

De afgelopen jaren werkte Andréa Kroon, kunsthistorica en voorzitter van stichting OVN, aan een proefschrift, getiteld: Masonic networks, material culture & international trade. The participation of Dutch freemasons in the commercial & cultural exchange with Southeast Asia, 1735-1853. Inmiddels is het onderzoeksproject voltooid. De verdediging van het proefschrift zal plaatsvinden op 26 november 2015 in de Universiteit Leiden. Meer informatie is te vinden in de agenda van de universiteit.

Nieuw bestuurslid OVN: Jimmy Koppen

Het bestuur van de stichting OVN wordt sinds kort versterkt door drs. Jimmy Koppen. Hij is historicus, als wetenschappelijk medewerker verbonden aan het Centrum voor Academische en Vrijzinnige Archieven (CAVA), Vrije Universiteit Brussel te Brussel, tevens lid van de Interdisciplinaire Onderzoeksgroep Vrijmetselarij (FREE) en docent aan Vesalius College Brussels. Koppen publiceert regelmatig over vrijmetselarij, humanisme en politieke geschiedenis van België. Van zijn hand verscheen onder meer Passer en Davidster. De strijd van de Duitse bezetter en de collaboratie tegen de vermeende samenzwering van vrijmetselaars en joden in België, 1940-1944. Daarnaast schreef hij Vrijmetselarij voor Dummies, tevens de titel van zijn persoonlijke blog over vrijmetselarij. Later dit jaar verschijnt zijn nieuwe publicatie, De Paradox van Vrijmetselarij. Heden en toekomst van de Loge in België.

OVN tweets!

In 2007 werd de gedrukte nieuwsbrief van de Stichting OVN vervangen door een digitale versie in de vorm van deze blog. Inmiddels is het bloggen als informatiebron door de opkomst van andere social media alweer bijna voorbij gestreefd, en mag de OVN natuurlijk niet achter blijven. Vanaf heden kunt u dan ook stichtingsnieuws en aankondigingen van (internationale) publicaties, tentoonstellingen en congressen op het vakgebied volgen via onze Twitter-account: @stichtingovn.

UPDATE: lezingen-middag 'Geheim Den Haag'

Op 10 juni a.s. verschijnt de publicatie Geheim Den Haag. Vrijmetselaarstempels en andere esoterische gebouwen rond 1900 (ISBN 978-94-6010-053-6, € 14,95) van twee Haagse kunsthistorici, Andréa Kroon en Audrey Wagtberg Hansen. Als omlijsting van de boekpresentatie wordt een lezingenmiddag rond het thema georganiseerd in de Koninklijke Bibliotheek met medewerking van de Stichting OVN.
De Hofstad was rond 1900 een ‘hot spot’ van esoterische activiteit. Veel mensen waren ‘zoekende’ naar het antwoord op moderne levensvragen en vonden die niet meer bij de traditionele religies. Zij keerden zich tot levensbeschouwingen als spiritualisme, vrijmetselarij, theosofie en antroposofie. Deze stromingen maakten een bloeiperiode door en vestigden hun verenigingsgebouwen in Den Haag, waarin ruimtes werden ingericht voor rituele of besloten bijeenkomsten. In deze panden werden ook publiek toegankelijke lezingen en tentoonstellingen georganiseerd en vergaderlokalen verhuurd. Esoterische gebouwen vormden zo een cultureel en sociaal ontmoetingspunt in de stad.

In de winkelstad Den Haag waren ook commerciële dienstverleners actief op esoterisch gebied. Vele mediums en magnetiseurs vestigden hier hun praktijk, terwijl zieners en genezers uit het internationale variétécircuit volle zalen trokken in Diligentia en Pulchri Studio.
Geheim Den Haag beschrijft tientallen ‘geheime’ locaties uit de periode ca. 1875-1940. Sommige zijn gesloopt en vergeten, andere nog altijd in gebruik. De auteurs vragen aandacht voor historische logegebouwen en tempels, die samen een bijzondere categorie cultureel erfgoed vormen. Ook het opmerkelijke verleden van woonhuizen en andere locaties wordt uitgebreid belicht.

Op 10 juni a.s. organiseert de stichting OVN samen met uitgeverij De Nieuwe Haagsche een lezingenmiddag rond de boekpresentatie in de Koninklijke Bibliotheek. Vier sprekers belichten het esoterische milieu in Den Haag rond 1900:

- Communicatie met “de andere zijde”. Spiritualisme in Den Haag rond 1900, mw. drs. Audrey Wagtberg Hansen, kunsthistoricus, Kroon & Wagtberg Hansen, Den Haag / co-auteur Geheim Den Haag;
- Vrijmetselarij in Den Haag rond 1900. Mannen én vrouwen in de loge, mw. Anne van Marion, MA westerse esoterie / lid Internationale Orde der Gemengde Vrijmetselarij ‘Le Droit Humain’;
- Jacoba van Heemskerck: vrouwen, kunst, vrijmetselarij en antroposofie in Den Haag rond 1900, mw. dr. Marty Bax, kunsthistoricus, Bax Art Concepts & Services, Amsterdam / secretaris Stichting OVN;
- Van theosofentempel tot Museum voor Communicatie. Esoterische monumenten in Den Haag rond 1900, mw. drs. Andréa Kroon, kunsthistoricus, Kroon & Wagtberg Hansen, Den Haag / co-auteur Geheim Den Haag / voorzitter Stichting OVN.

Het eerste exemplaar van de publicatie wordt uitgereikt aan prof.dr. Wouter Hanegraaff, hoogleraar geschiedenis van de Hermetische filosofie en verwante stromingen aan de Universiteit van Amsterdam / voorzitter van de European Society for the Study of Western Esotericism.
Donateurs van de stichting OVN kunnen gratis deelnemen (voor overige belangstellenden zijn de deelnamekosten € 5,-). In verband met het beperkte aantal plaatsen is aanmelding voor 3 juni 2011 vereist. Om teleurstelling te voorkomen, adviseren wij u zo snel mogelijk een plaats te reserveren via: info@stichtingovn.nl.
Tijdens de afsluitende borrel is er gelegenheid tot aanschaf van de publicatie. Na 10 juni is het boekje verkrijgbaar via de webwinkel van de uitgever, in de studiezaal van het Haags Gemeentearchief en in goed gesorteerde boekwinkels.

Nieuwe publicaties

- André Hanou, De loge Concordia Vincit Animos te Amsterdam. Namenlijsten (1755-ca 1825), uitgeverij Astraea, Zoeterwoude 2011 (Marollenreeks 6), ISBN 978 90 75179 30 9, 75 pag., € 10,-.
Aangekondigd op de Weyerman blog zagen we dit nuttige boekje. De loge Concordia Vincit Animos (CVA) werd op 14 april 1755 formeel geconstutieerd en is sindsdien vrijwel ononderbroken actief geweest in Amsterdam. De loge kende in de eerste 75 jaar van haar bestaan vele schrijvers, denkers en politici onder haar leden en bezoekers. Uit de notulenboeken spreekt een sterk kosmopolitisch karakter. De visiteursboeken bevatten namen van gasten uit de verste uithoeken van West-Europa. De loge was bovendien aantrekkelijk als bezoek- of doorgangshuis voor zeelui en handelslieden uit de Oost en West. Dit boekje bevat namenlijsten van CVA voor de periode 1755 tot circa 1825: leden van de loge zelf, gasten van andere Amsterdamse loges, gasten van loges elders uit de Republiek, en echte ‘vreemde’ bezoekers (visiteurs). De lijsten zijn samengesteld op basis van de constitutiebrief van de loge (1755), de ledenlijsten, notulen en visiteursboeken uit de periode 1755 – ca 1825. Waren er maar van meer loges dergelijke naslagwerken beschikbaar!

- Jan A.M. Snoek, Einführung in die Westliche Esoterik, für Freimaurer, lModestia cum Libertate, Zürich 2011, 271 pag., 40 CHF (ca.  € 31) plus verzendkosten.
Natuurlijk vragen we graag vragen aandacht voor een nieuwe publicatie van een van onze bestuursleden. De lezingenreeks die Snoek enkele jaren geleden over 'westerse esoterie en vrijmetselarij' verzorgde voor de loge Modestia cum Libertate in Zürich werd zo enthousiast ontvangen, dat ze uiteindelijk heeft geleid tot deze publicatie in eigen beheer. Na een inleiding op het onderwerp bespreekt Snoek hierin de stromingen die voor vrijmetselaren heeft meest relevant zijn geweest: Astrologie, Neuplatonisme, Gnosticisme, Alchemie, Kabbalisme, Hermetisme, Astrea-cultus, Rosekruisers en Okkultisme, maar ook de bouwtradities. Het laatste hoofdstuk geeft aan de hand van voorbeelden aan, welke invloed deze stromingen op de vrijmetselarij hebben gehad. Hoewel duidelijk bedoeld voor vrijmetselaars, is het boek wellicht ook voor andere geinteresseerden een nuttige introductie op het onderwerp. Ieder hoofdstuk is voorzien van een bibliografie met tips voor verdere studie. NB: Niet in de boekhandel, maar uitsluitend te bestellen bij de loge, via e-mail: bi@modestia.ch.

- Helmut Reinalter, Geheimbünde in Tirol. Von der Aufklärung bis zur Revolution 1848/49, (Quellen und Darstellungen zur europäischen Freimaurerei 12), Studienverlag, Innsbruck 2011, ISBN 978-3-7065-4461-0, 292 pag., € 39.90

Herziene en uitgebreide herdruk van een standaardwerk uit 1982, dat de rol van de vrijmetselarij in de politieke en culturele verhoudingen van de late Verlichting in Tirol belicht.

Bij dezelfde uitgever verschenen: Reinhold Dosch, Deutsches Freimaurerlexikon, (Edition zum rauhen Stein 14), Studienverlag, Innsbruck 2011, ISBN 978-3-7065-4522-8, 416 pag, € 49.90.

- Travaux de la Loge de recherche en histoire maçonnicomaritime 'La Pérouse', (Éditions Le Phare de Misaine), Volume VII (2011), ISBN 978-2-917827-03-1, 140 pag., € 12. Bestelinformatie: aspoma@rllaperouse.org.

Tijdschrift over de relatie tussen vrijmetselarij en maritieme geschiedenis, waarin deze maal o.a.: 'La loge dunkerquoise Les Vrais Bataves', 'Joseph Henri François de Gantès, un officier de marine franc-maçon au XVIIIe siècle', 'Le corsaire François Thurot et le mystérieux Ordre de Coldin', 'Le Livre d’Architecture de la Mariners’ Lodge de New York de 1825 à 1847', ‘Le vice-amiral Platon et la lutte contre les sociétés secrètes’.

In het kader van maritieme geschiedenis is wellicht ook zinvol te wijzen op de Lettre Periodique d'Histoire Maritime Cercle Thomas Dunkerley. Aanmelding voor deze digitale nieuwsbrief: aspoma@rllaperouse.org.

- P.L. Dunbar, 'Hidden in Plain Sight: African American Secret Societies and Black Freemasonry', Journal of African American Studies (2011), pp. 1-16. [dank aan Robert Peter voor de tip.]

Adoptieloges

Trouwe lezers van deze blog weten dat de Stichting OVN onderzoeksbeurzen beschikbaar stelt aan studenten, promovendi en senior onderzoekers, die zich richten op de geschiedenis van de vrijmetselarij en verwante stromingen. Wie nog een mooi onderwerp zoekt voor een onderzoek, verwijzen we graag naar deze tip van Herkauwer.

Toekenning OVN-onderzoeksbeurs

De stichting OVN heeft in juli 2010 een onderzoeksbeurs toegekend aan Joyce Stoffelsma, studente wijsbegeerte en westerse esoterie aan de Universiteit van Amsterdam. De beurs is bestemd voor een stageproject, gericht op de inventarisatie van het historische archief van de Nederlandse Federatie van de Internationale Orde der Gemengde Vrijmetselarij 'Le Droit Humain'. Door het opstellen van een professionele archiefinventaris zal het archief uit de periode 1904-1945 in de toekomst beter toegankelijk worden voor onderzoek. Het project wordt mogelijk gemaakt door medewerking van zowel Le Droit Humain, als het Haags Gemeentearchief. Zie de eerdere berichten op deze blog voor meer informatie. Stagebegeleider is dr. Marco Pasi (leerstoel Geschiedenis van de Hermetische filosofie en verwante stromingen) aan de Universiteit van Amsterdam.

Brandbrief Haagse erfgoedsector

De stichting OVN heeft een brandbrief verzonden aan de Haagse erfgoedsector, waarin zij wijst op het dreigende vertrek van een wereldberoemde erfgoedcollectie uit Den Haag. Via deze brandbrief worden de Gemeente en de directies van diverse Haagse erfgoedinstellingen geïnformeerd over de verhuisplannen van de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden ten aanzien van haar collectie in het Cultureel Maçonniek Centrum 'Prins Frederik'.
De verhuiscommissie van de Orde heeft in haar meest recente advies gesteld, dat alleen Amsterdam en Utrecht in aanmerking komen als mogelijke vestigingsplaats voor een nieuw Nationaal Maçonniek Centrum. Dit zou een losrukken van de collectie uit haar cultuurhistorische context betekenen: de stad Den Haag, waarin zij gedurende 300 jaar organisch is gegroeid en waarmee zij historisch, fysiek en inhoudelijk onlosmakelijk verbonden is. Het zou de cultuurhistorische waarde van de collectie als geheel verminderen, haar onnodig onttrekken aan de bestaande infrastructuur van academische en erfgoedinstellingen in de regio, en een rampscenario voor de Haagse erfgoedsector betekenen.
De Haagse loges, verenigd in het Regioconvent Groot-Den Haag, hebben aangegeven de collectie voor Den Haag te willen behouden. Er zijn ook vele uitstekende alternatieven voor vestiging van een Nationaal Maçonniek Centrum in Den Haag, die door beslissingnemers nog onvoldoende zijn verkend. De brandbrief roept Gemeente en erfgoedsector op om in samenwerking met de Haagse loges, een passend alternatief te formuleren, dat op de komende jaarvergadering van de Orde haar bestuur en leden kan overtuigen.

Nieuwe aanvraagronde OVN-onderzoeksbeurs (€ 5.000,-)

In het komende academische jaar stelt de Stichting OVN opnieuw een onderzoeksbeurs ter beschikking. Dit maal is de beurs beschikbaar voor een specifiek doel: de inventarisatie van het historisch archief van de Nederlandse Federatie van de Internationale Orde der Gemengde Vrijmetselarij ‘Le Droit Humain’ uit de periode 1904-1945. Werkzaamheden zullen plaatsvinden op de studiezaal van het Haags Gemeentearchief, waar het archief als tijdelijk bruikleen is ondergebracht. Het beoogde resultaat is een inventaris die voldoet aan de huidige archiefnormen, die het archief toegankelijk maakt voor onderzoek door derden.
Het project kan bijvoorbeeld door een student als afstudeerproject worden ingevuld of een meer ervaren onderzoeker de kans bieden zich verder in dit interdisciplinaire vakgebied te specialiseren.
Inhoudelijke begeleiding van de werkzaamheden wordt verzorgd door de Stichting OVN. (In verband met de privacywetgeving m.b.t. recente archieven, zal om ondertekening van een discretieverklaring worden gevraagd.)

Geïnteresseerde kandidaten worden opgeroepen om een beursaanvraag in te dienen. Zowel studenten en afgestudeerden, als promovendi en senior andere onderzoekers komen in aanmerking. Een vooropleiding archiefschool of academische specialisatie archiefwetenschap, en/of een voltooid academisch studietraject Vrijmetselarij of westerse esoterie strekt tot aanbeveling.
De beurs bedraagt maximaal € 5.000,-. Dit bedrag kan voorzien in de reis- en onkosten, en/of kosten voor levensonderhoud tijdens de inventarisatiewerkzaamheden. Aanvragen dienen voor 15 mei 2010 te worden ingediend middels een daartoe bestemd aanvraagformulier. Op alle aanvragen is het Beursreglement van de OVN van toepassing. Deze bescheiden zijn te verkrijgen via het secretariaat van de OVN, info@stichtingovn.nl.

Netwerk Esoterische Collecties Nederland

In 2008 vond in de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag een congres plaats rond het thema 'Geheime kennis. De bijzondere archieven en bibliotheken van maçonnieke en esoterische organisaties in Nederland'. Naar aanleiding hiervan bespraken de Stichting OVN, de leerstoel GHF en de Koninklijke Bibliotheek de wenselijkheid van een platform, dat zowel openbare als particuliere esoterische collecties in Nederland verenigt. Er werd een grote behoefte gesignaleerd aan kennisuitwisseling en samenwerking tussen de professionele erfgoedsector, de academische wereld en esoterische organisaties bij de zorg voor esoterisch erfgoed.
Omdat andere werkzaamheden prioriteit kregen, bleef het plan voor oprcihting van zo'n platform in de lade liggen. Sindsdien zijn er zoveel online netwerkmogelijkheden bijgekomen, dat een traditionele verenigingsvorm niet meer noodzakelijk is. De OVN nam daarom het initiatief tot de oprichting van het online Netwerk Esoterische Collecties Nederland. Lidmaatschap staat open voor beheerders van zowel openbare als particuliere esoterische collecties, medewerkers van universiteiten en andere professionele onderzoekers op het vakgebied.

Archief Le Droit Humain naar Haags Gemeentearchief

Het hoofdkantoor van de Nederlandse Federatie van de Internationale Orde der Gemengde Vrijmetselarij 'Le Droit Humain' verhuist binnenkort vanuit Den Haag naar een nieuw onderkomen Nieuwegein. Hoewel haar historische bibliotheek van ca. 5000 titels meeverhuist, geldt dit niet voor het historisch archief. Het archiefdeel uit de periode voor 1980, dat ca. 15 strekkende meters omvat, wordt gedurende 3 jaar tijdelijk ondergebracht in het Haags Gemeentearchief. Hier zijn de juiste klimaatomstandigheden en beveiliging aanwezig, en worden tevens faciliteiten geboden voor professionele inventarisatie.

De Stichting OVN was betrokken bij de voorbereidende werkzaamheden voor de verhuizing naar het Gemeentearchief. Het archief omvat niet alleen stukken van het Hoofdbestuur, ook dat van vele loges, zoals notulen, ledenlijsten, correspondentie en documentatie van logegebouwen. Le Droit Humain heeft ervoor gekozen om ook diverse ritualen en tijdschriften uit haar bibliotheek uit de periode voor 1945 op te nemen in haar archief, omdat deze zeer zeldzaam en kwetsbaar zijn. Daarnaast is een aantal duplicaten, waaronder jaargangen van het tijdschrift Lux Orientis van de Nederlands-Indische loges en het Bulletin van de Nederlandse Federatie, geschonken aan de Koninklijke Bibliotheek.

De vooruitstrevende beleidsbeslissing van Le Droit Humain en de verleende medewerking van het Haags Gemeentearchief maken straks een belangrijke studiebron toegankelijk. Wanneer dit archief eenmaal geraadpleegd kan worden, geeft dat ongetwijfeld aanleiding om de geschiedenis van de moderne vrijmetselarij in Nederland volledig te herzien. Tot nu toe waren immers alleen archieven van masculiene Orde toegankelijk. Juist de archieven van gemengde Orden uit het begin van de 20ste eeuw bevatten informatie over de relatie tussen vrijmetselarij en vernieuwende maatschappelijke en levensbeschouwelijke organisaties, varierend van de vegetariersbond en vereniging voor lijkverbranding en van de vrouwenemancipatie tot de kinderbescherming, maar ook de theosofische en antroposofische vereningen. Onder de leden van Le Droit Humain bevond zich vooral de intellectuele en artistieke avant-garde, waaronder een aantal bekende kunstenaars en architecten. Reden om reikhalzend naar de voltooiing van de archiefinventaris uit te zien.
De Stichting OVN hoopt dat het voorbeeld van Le Droit Humain ook door andere maçonnieke en esoterische organisaties gevolgd zal worden, en kan hierbij desgewenst advies en praktische ondersteuning bieden.

[Afbeeldingen: archief voor de conserverings- en inventarisatiewerkzaamheden; depot van het Haags Gemeentearchief.]

OVN breidt aandachtspunten uit

De stichting OVN heeft statutair als aandachtspunt: het bevorderen van wetenschappelijk onderzoek naar de geschiedenis van de vrijmetselarij in Nederland en haar voormalige grondgebieden. Sinds oprichting van de stichting in 2001 is het bestuur echter duidelijk geworden, dat vrijmetselarij niet los gezien kan worden van verwante organisaties, zoals broederschappen (Odd Fellows, Mechanics, etc.) en westers esoterische organisaties (theosofie, antroposofie, rozenkruizers, etc.). Bovendien is gebleken, dat het culturele erfgoed van al deze verwante organisaties dezelfde problematiek kent als maconnieke collecties, en onderzoekers in die vakgebieden dezelfde behoefte hebben aan financiele steun. Het bestuur van de stichting OVN heeft dan ook besloten haar doelstelling statutair uit te breiden naar vrijmetselarij 'en verwante organisaties'.
Dit verbreedt tevens de mogelijkheden voor donateurs- en subsidiewerving, als ook tot het formaliseren van de samenwerking met de leerstoel Geschiedenis van Hermetische Filosofie en Verwante stromingen aan de Universiteit van Amsterdam (welke in de praktijk al geruime tijd plaatsvindt, net als de samenwerking met de Leidse leerstoel voor vrijmetselarijgeschiedenis).

Archief Le Droit Humain

Vorige week heeft de Nederlandse Federatie van de Internationale Orde der Gemengde Vrijmetselarij 'Le Droit Humain' een begin gemaakt met de voorbereiding van de verhuizing van haar historische bibliotheek en archief uit de periode vanaf 1904. Het verhuismoment wordt aangewend om een begin te maken met de conservering en inventarisatie van de collectie. Zo worden stukken omgepakt in zuurvrije dozen en omslagen, en wordt een basisregistratie aangelegd, waarop desgewenst later een meer gedetailleerde archiefbeschrijving kan volgen. De Stichting OVN is als adviseur bij dit traject betrokken en helpt met de werkzaamheden.
Op de komende ledenvergadering van Le Droit Humain zal een besluit worden genomen over een geschikte locatie. Tot de opties behoren het realiseren van nieuwe huisvesting in eigen beheer of het vinden van onderdak bij een erfgoedinstelling, waar bewaaromstandigheden optimaal zijn. Ook zal worden nagedacht over de mogelijkheden om het archief uit de periode voor 1945 op termijn toegankelijk te maken voor historisch onderzoek.

[Foto 1: Archiefberging oude staat. Foto 2: Alle archiefstukken worden in een omslag van zuurvrij papier gepakt en vervolgens opgeborgen in een archiefdoos van zuurvrij karton, zodat ze de tand des tijds optimaal kunnen doorstaan.]