Nieuwe sprekers lezingenreeks 'De onderzoeker vertelt'

De lezingenreeks ‘De onderzoeker vertelt’ gaat weer verder! Volgende sprekers over de geschiedenis van de vrijmetselarij zijn:

- 26 maart 2023, auteur dr. Vilan van de Loo over 'Broeders in conflict. Vrijmetselaren in militaire kringen in Nederlands-Indië'.

- 7 mei 2023, Fraser Noble MA over 'Freemasonry on the Wild Coast. Studying Adriaan Anthony Brown's time in Esequibo 1773-1781'.

De lezingen zijn een samenwerking tussen Stichting OVN en het Vrijmetselarij Museum in Den Haag. Voor meer informatie en aanmelden: https://lnkd.in/eR_EtuZx

Auteur dr. Vilan van de Loo.

Cursus 'Onderzoek in vrijmetselaarsarchieven'

[Update 3/3/2021: deze cursus is vol, inschrijven voor een reservelijst kan nog via info@stichtingovn.nl.]

De vrijmetselarij is een besloten genootschap, maar de meeste logearchieven zijn gewoon voor onderzoek toegankelijk. Veel onderzoekers zijn echter nog onbekend met deze rijke bronnen. Daarom organiseert de Stichting OVN in samenwerking met het Vrijmetselarij Museum een cursus 'Onderzoek in vrijmetselaarsarchieven'. Deze is toegankelijk voor alle belangstellenden, van studenten, historici en archiefprofessionals tot genealogen. Het Centraal Bureau voor Genealogie treedt op als gastheer; kunsthistorica Andréa Kroon en CBG Conservator Collecties Jean Niewenhuijse wijzen je de weg in archieven en bronnen. Aansluitend kun je in het museum nader kennismaken met het erfgoed van de vrijmetselarij. Kijk voor meer informatie en het cursusprogramma op de website van het CBG. 

Vervolg lezingenreeks 'De onderzoeker vertelt'

De lezingenreeks ‘De onderzoeker vertelt’ gaat verder! Volgende sprekers over de geschiedenis van de vrijmetselarij zijn:- 26 februari, historicus Arno van den Brand over ‘Guiten en gekken. Adolph van Schweinitz en de vrijmetselarij, 1749-1754';
- 26 maart, auteur Vilan van de Loo over 'Broeders in conflict. Vrijmetselaren in militaire kringen in Nederlands-Indië'.

Voor meer informatie en aanmelden: https://lnkd.in/eR_EtuZx

De lezingen zijn een samenwerking tussen Stichting OVN en het Vrijmetselarij Museum in Den Haag. Steeds vertelt een andere onderzoeker over recente ontdekkingen of projecten over de geschiedenis van de vrijmetselarij in Nederland en haar voormalige overzeese handelsposten. Luister mee naar onderbelichte geschiedenisverhalen, ontdek een bijzonder erfgoed en maak kennis met een bloeiend wetenschappelijk vakgebied!

Lezing 'De onderzoeker vertelt'

In Nederland en België zijn studenten, promovendi en academici uit allerlei disciplines betrokken bij onderzoek naar de geschiedenis van de vrijmetselarij. De stichting OVN wil kennisuitwisseling over dit vakgebied stimuleren en vakgenoten met elkaar in contact brengen. Daartoe organiseerde zij in het verleden de lezingreeks ‘Wetenschappers over vrijmetselarij’, waarbij steeds een onderzoeker verslag deed van recente ontdekkingen. Deze bijeenkomsten boden OVN-donateurs tevens de gelegenheid om kennis te maken met elkaar, het bestuur en andere geïnteresseerden. Mede vanwege de coronapandemie werd een lange pauze ingelast, maar dankzij een nieuwe samenwerking met het Vrijmetselarij Museum in Den Haag kunnen ze weer worden hervat. Hieronder meer informatie over de eerste lezing in de reeks 'De onderzoeker vertelt'.

27-11-2022 - ‘De onderzoeker vertelt’: prof.dr. Jan Snoek over 18de-eeuwse publicaties van vrijmetselaarsritualen en hun vertaalfouten

Snoeks lopende onderzoeksproject betreft onder andere vier invloedrijke vrijmetselaarsritualen, die in de 18de eeuw in Nederland werden gepubliceerd. Het gaat om zowel de Nederlandse vertalingen van Masonry Dissected (1735), als de Franstalige publicaties L’Ordre des Francs-Maçons trahi (1745), Les Francs-Maçons écrasés (1747) en Le Maçon démasqué (1751), alsook de Nederlandse vertalingen daarvan. De Démasqué en zijn vertaling verschenen in Arnhem, alle andere in Amsterdam. Lang was onduidelijk door wie, waar, waarom en wanneer deze publicaties zijn geschreven en vertaald. In de lezing worden de totstandkoming en de inhoud van deze invloedrijke ritualen belicht en tevens ingegaan op enkele cruciale vertaalfouten. Die kleine foutjes hadden namelijk een aanzienlijke invloed op de rituele praktijk van de vrijmetselarij, niet alleen in Nederland. Een boeiend onderwerp dat zowel logeleden, als onderzoekers en belangstellenden zal aanspreken.

Over de spreker

Prof. dr. J.A.M. Snoek is dé expert op het gebied van de ontwikkelingsgeschiedenis van de ritualen van de vrijmetselarij in Noord-West Europa. Hij bekleedde onder meer de Theodore Verhaegen Leerstoel voor Vrijmetselarij aan de Université Libre de Bruxelles en is verbonden aan de Universiteit Heidelberg. Snoek heeft meer dan honderd wetenschappelijke artikelen en boeken over vrijmetselarij op zijn naam staan, waaronder Initiating Women in Freemasonry. The Adoption Rite (Brill 2012). Hij begeleidde diverse promovendi en was als redacteur medeverantwoordelijk voor academische standaardwerken, zoals The Handbook of Freemasonry (Brill 2014) en British Freemasonry 1717-1813 (Vol. 2-3, Routledge 2016).

Aanmelden: eventbrite.nl/e/457494557537/

Vanwege het beperkte aantal zitplaatsen (max. 25) is aanmelding vooraf wenselijk. Reserveer tijdig, want vol = vol!
Kosten: € 8,50 excl. museumentree. (NB: voor OVN-donateurs geldt een kortingstarief. Bent u donateur, mail dan voor aanmelding info@stichtingovn.nl om de digitale kortingscode te ontvangen.)

Museumentree is gratis voor o.a. leden Grootoosten, Museumkaart, Ooievaarspas. Regulier entreetarief is € 7,50, te voldoen aan de balie. Zie vrijmetselarijmuseum.nl.
Datum/tijd: 27-11-2022, 15,00-16.00 uur

Voor en na de lezing is er mogelijkheid om op eigen gelegenheid het museum te verkennen, waaronder de vaste collectie met topstukken als de gouden hamer van Grootmeester prins Frederik, en de tijdelijke expositie Vrijheid en Vooroordeel: Vrijmetselarij en de Tweede Wereldoorlog. De catalogus is in de museumwinkel verkrijgbaar.
Locatie/bereikbaarheid: Vrijmetselarij Museum, Javastraat 2B, Den Haag. 

Bereikbaar met bus 22 of 24 (halte Alexanderplein) en tram 1 (halte Vredespaleis). Betaalde parkeergelegenheid op het Alexanderplein en rondom Plein 1813. Het museum is helaas niet rolstoeltoegankelijk,

Nieuw academisch onderzoeksnetwerk

Uit ESSWE (European Society for the Study of Western Esotericism) is een nieuw onderzoeksnetwerk voortgekomen: WEAVE (Western Esotericism in modern Art and Visual Culture). Het doel van WEAVE is het bij elkaar brengen van onderzoekers die zich richten op de studie van relaties tussen Moderne westerse kunst en visuele cultuur en “heterodoxe spiritualiteit”. Daaronder verstaat men onder meer Westerse esoterie, occultisme, occulture, mysticisme, alternatieve Moderne spiritualiteit and contemporaine spiritualiteit. Meer informatie (en een congres agenda) op de nieuwe website: networkweave.com.

Promotie David Vergauwen

Op woensdag 21 mei 2014 promoveerde dhr. David Vergauwen tot doctor in de Geschiedenis aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij verdedigde een orgineel proefschrift met als titel "Où peut-on être mieux?" Muziek en muzikanten in de negentiende-eeuwse Brusselse vrijmetselarij. David Vergauwen studeerde geschiedenis, kunstgeschiedenis en musicologie aan de Universiteit Gent en is lid van de Interdisciplinaire Onderzoeksgroep Vrijmetselarij (FREE) aan de Vrije Universiteit Brussel. Zijn doctoraal proefschrift focust op de rol van de vrijmetselaar als musicus in het Brussels cultuurleven van 1786 tot 1930. De abstract is te lezen op de website van de VUB. Promotor is prof.dr. Jeffrey Tyssens; De verdediging werd bekroond met het behalen van de graad van doctor, met de grootste onderscheiding, en met felicitaties van de jury. 

Enchanted Modernities

'Enchanted Modernities: Theosophy, Modernism and the Arts, c. 1875-1960' is een nieuw interdisciplinair academisch project. Een netwerk van internationale experts op het gebied van kunst, muziek en literatuur zal onderzoeken welke relatie de visuele, materiele en podiumkunsten hadden met Theosofie, modernisme en mysticisme tussen ca. 1875 en 1960. Onderzoekers zullen in beeld brengen hoe kunstenaars, schrijvers en acteurs in contact kwamen met Theosofie en andere mystieke praktijken, en hoe Theosofisch gedachtengoed, met name verspreid door Helena Blavatsky en Annie Besant, een artistieke uitingsvorm kreeg. Lees hier meer over het project.

Dissertaties

- Anaïs Maes verdedigde op 9 mei 2012 aan de Vrije Universiteit Brussel haar dissertatie La franc-maçonnerie et la construction d'indentités nationales en Belgique (long XIXe siècle). Het proefschrift behelst de relatie tussen vrijmetselarij en nationalisme. Hoe reageerden vrijmetselaren op de opkomst van nationalistische gevoelens aan het begin van de 19de eeuw en de vorming van de Belgische staat? Maes bestudeerde voor haar antwoorden de documenten die na de Tweede Wereldoorlog in Russische handen raakten en daar meer dan een halve eeuw hebben gelegen. Voor een evenwichtig antwoord bestudeerde zij zowel maçonnieke als niet-maçonnieke bronnen uit deze archieven.

- Kunsthistorica dr. Tessel Bauduin promoveerde op 20 december 2012 aan de Universiteit van Amsterdam op haar proefschrift The occultation of Surrealism: a Study of the Relationship between Bretonian Surrealism and Western Esotericism. Een van haar hoofdconclusies is, dat het Surrealisme wel werd 'beïnvloed' door westerse esoterie, maar niet in de zin dat kunstenaars als André Breton 'aanhangers' waren van een bepaalde stroming. Zij namen volgens Bauduin wel met interesse kennis van esoterisch ideeëngoed, maar maakten vervolgens selectief gebruik van bepaalde concepten en praktijken als een manier om het creatieve onbewuste aan te spreken en kunstwerken te scheppen.

Websites

- Steeds meer onderzoekers en instellingen zijn actief op sociale media. Zo heeft het Journal for Research into Freemasonry and Fraternalism (JRFF) een profielpagina op facebook en academia.edu.

- Louis Trebuchet heeft een website gelanceerd voor het uploaden van bronnen en literatuur op het vakgebied: Masoniclib. Het project beoogt zoveel mogelijk e-books en gedigitaliseerde documenten, die vrij van copyright zijn, beschikbaar te maken voor geïnteresseerden. Op de site kan gezocht worden op titel, auteur of soort publicatie. Men kan zelf ook literatuur uploaden, mits die rechtenvrij is, en verzoeken om het uploaden van een bepaald zeldzaam document plaatsen.

- Simon Burrows en Mark Curran zijn betrokken bij het project The French Book Trade in Enlightenment Europe. De database omvat alle boeken geproduceerd door de boekhandelaar en uitgever, de Société typographique de Neuchatel (STN), in de periode 1769-1794. De site is een belangrijke bron voor bibliografische, historische en literaire studie, en is nu vrijelijk toegankelijk voor iedereen. De collectie bevat verscheidene werken, die verband houden met de vrijmetselarij en figuren als Cagliostro. In de database kunnen distributienetwerken in geografische spreiding en in de tijd worden bestudeerd.

Ledenlijsten Theosofische Vereniging

Zonder de Theosophical Society, opgericht in New York in 1875, zou onze moderne kunst er anders uit hebben gezien. Geen andere westers esoterische organisatie had zoveel invloed op de vorming van de moderne kunsttheorie.
Kunsthistorica en OVN-bestuurslid Marty Bax onderzoekt de ledenlijsten van de Theosophical Society en haar Nederlandse tak sinds de jaren '80 van de vorige eeuw. Ze heeft veel ledenbestanden uit de centrale archieven van de vereniging in India getranscribeerd. Omdat de originele stukken zo moeilijk toegankelijk zijn voor de gemiddelde onderzoeker, heeft Bax een online database toegankelijk gemaakt. De ledenlijsten van 1875 tot 1905 zijn nu online en omvatten de biografische gegevens van maar liefst 26.000 leden. De database is onderdeel van een grotere website, TheArtArchives, waarmee Bax het historische archief van haar onderzoeksbureau toegankelijk maakt voor vakgenoten, zoals archiefstukken over Piet Mondriaan. Wie toegang tot de gegevens wil, moet een abonnement afsluiten. Deze vorm van 'betalen per klik' is inmiddels bij de meeste (genealogische) online databases gebruikelijk - en een uitkomst voor studenten en onderzoekers die de reis naar India niet zelf kunnen maken.

Kunst & westerse esoterie

Sinds 1996 hebben OVN-bestuursleden Marty Bax en Andréa Kroon, samen met collega kunsthistorici Marijo Ariëns en Audrey Wagtberg Hansen, diverse projecten verzorgd die gericht waren op het belichten van de relatie tussen ‘kunst & westerse esoterie’. Omdat hun doelen inmiddels grotendeels zijn gerealiseerd, vinden Bax en Kroon de tijd rijp om zich op andere hiaten in de kunstgeschiedenis te richten. Ze markeren het einde van hun gezamenlijke ‘lobby’ voor dit fascinerende onderwerp met een interessante column.

Roof cultureel erfgoed WWII

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) verantwoordelijk voor de roof van cultureel erfgoed door de Nazi's uit de bezette Europese landen. De bewaard gebleven archieven van de ERR bevatten informatie over kunstvoorwerpen, maar ook geroofde objecten uit bibliotheken, archieven, religieuze gebouwen en vrijmetselaarsloges in West- en Oost-Europa en de voormalige Sovjet Unie. Een onderzoeksverslag, Reconstructing the Record of Nazi Cultural Plunder: A Survey of the Dispersed Archives of the Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) door Patricia Kennedy Grimsted, is online gepubliceerd op www.iisg.nl/publications/errsurvey. Meer informatie over de initiatieven om ERR archieven toegankelijk te maken is te vinden op: http://www.errproject.org/.

Dissertaties op het vakgebied

De afgelopen periode is een groot aantal Engelstalige dissertaties op het vakgebied verschenen. Een greep uit de vele titels:

 

• Richard Berman, The Architects of Eighteenth-century English Freemasonry, 1720 - 1740, University of Exeter 2010.
• Paul Calderwood, Freemasonry and the Press in Twentieth-century Britain, University of London 2011, http://eprints.gold.ac.uk/3418/.
• Audrey T. Carpenter, John Theophilus Desaguliers A Natural Philosopher, Engineer and Freemason in Newtonian England, (Loughborough University, 2009) handelseditie uitgeverij Contnuum, te verschijnen eind 2011.
• Pam Davies, 'An ancient and honourable institution': an examination of the development of freemasonry in Merthyr Tydfil 1810-1914, University of Sheffield 2010.
• Allison Ramsay, Squaring 'De Rock': A Socio-Cultural Examination of Fraternal Organisations in Barbados, University of the West Indies 2010.
• Ann Pilcher-Dayton, The Social Impact of Women's Freemasonry in England, 1903-1935, University of Sheffield 2011.

[via Freemasonry Digest]

Adoptieloges

Trouwe lezers van deze blog weten dat de Stichting OVN onderzoeksbeurzen beschikbaar stelt aan studenten, promovendi en senior onderzoekers, die zich richten op de geschiedenis van de vrijmetselarij en verwante stromingen. Wie nog een mooi onderwerp zoekt voor een onderzoek, verwijzen we graag naar deze tip van Herkauwer.

Oproep Vrije Timmerlieden

Onderzoeker Elly C.E. Blauw wil de geschiedenis van de Orde der Vrije Timmerlieden in Nederland in kaart brengen. Van deze aan vrijmetselarij verwante broederschap is uit publicaties van Dick van Peype in de jaren ’50 en ’70 bekend, dat ze in 1760 een loge in Maastricht oprichtte en ruim tien jaar later een loge te Leiden had, die in contact stond met de vrijmetselaarsloge La Vertu. Over de geschiedenis van deze Orde, haar loges in andere Nederlandse steden en de vindplaats van haar archieven, is tot nu toe weinig bekend. Hoog tijd dus om dit kennishiaat in te vullen.
Vakgenoten en geïnteresseerden, die bekend zijn met relevante documenten of informatie, worden verzocht om contact op te nemen met de onderzoekster. Dat kan via: info@stichtingovn.nl.