Picasso et l'Occultisme à Paris

Het proefschrift van Marijo Ariëns-Volker wierp enkele jaren geleden een volstrekt nieuw licht op het oeuvre van Picasso en zijn tijdgenoten in Parijs. Met name de rol van het Martinisme in het Surrealisme was voor kunsthistorici een vrijwel onbekend aspect van de kunstgeschiedenis. Gelukkig is het eindelijk tot een prachtig verzorgde handelseditie gekomen: Picasso et l'Occultisme à Paris - aux origines des Demoiselles d'Avignon verscheen in 2016 bij uitgeverij Marot. De netwerkrelaties en esoterische symboliek die Ariëns bespreekt, doet je met heel andere ogen naar bekende kunstwerken kijken, wat het boek een 'must' voor alle liefhebbers van moderne kunst maakt. 

Publicaties

- Van de Oostenrijkse wetenschapper Eugen Semrau verscheen het boek Erleuchtung und Verblendung. Einflüsse esoterischen Gedankenguts auf die Entwicklung der Wiener Moderne.
Het boek beschrijft het Weense modernisme in de kunst en de cultuur omstreeks 1900. Wenen vormde het centrum van de 'revolutie van de geest'. Het boek bevat hoofdstukken over de ontwikkeling van het 'alternatieve denken' in Europa, 'völkische' esoterie en de relatie tussen westerse esoterie, vrijmetselarij en religie.

- Het nieuwe boek van John Belton, The English Masonic Union of 1813 beschrijft de kwesties en persoonlijkheden die bij een van de grootste gebeurtenissen van de geschiedenis van de vrijmetselarij betrokken waren: het samengaan in 1813 van de Antients en de Moderns, om de United Grand Lodge of England te vormen. Belton biedt nieuwe perspectieven in dit keerpunt in de geschiedenis van de Engelse vrijmetselarij.

- De tentoonstelling Egypt in England (The Quadriga Gallery, Wellington Arch, London, 7 nov. 2012 t/m 13 jan. 2013) laat een beeld zien van de culturele invloed van het oude Egypte, van de Regency periode tot de Art Deco interieurs van bioscopen. De expositie is gebaseerd op een nieuw boek van Chris Elliot, waarin een hoofdstuk is opgenomen met de titel 'Freemasonry: Wisdom from the East and the Pharaohs Apron'.

Nieuwe publicaties

- Verschillende wetenschappelijke artikelen over vrijmetselarij kunnen gedownload worden op de Franse website www.revues.org (zoekterm: franc maconnerie). [Met dank aan Andrew Prescott voor de tip!]

- James Daniel, The 4th Earl Carnarvon (1831-1890) and freemasonry in the
British Empire, proefschrift.

- Cécile Révauger en Jacques Ch. Lemaire (ed.), Les femmes et la franc-maconnerie. Des Lumieres a nos jours, (conference du programme de recherche Le Monde magonnique, LNS, Bordeaux 3, 17-19 June 2010). Vol. 1: Les XVIIIe et XIXe siecles en Vol. 2: XXe et XXIe siecles zijn beschikbaar. Prijs: € 30,-. Bestellingen: La Pensie et les Hommes, christiane.loir[at]ulb.ac.be.

- Marscha Keith Schuchard, Emanuel Swedenborg, Secret Agent on Earth and in Heaven: Jacobites, Jews, and Freemasons in Early Modern Sweden, Leiden: Brill, 2011 (Northern World Series 55).

- Audrey Carpenter, John Theophilus Desaguliers: a Natural Philosopher, Engineer and Freemason in Newtonian England', Continuum Books, ISBN 978-1-4411-2778-5.

- Ric Berman, The Foundations of Modern Freemasonry. The Grand Architects - Political Change and the Scientific Enlightenment, 1714-1740.

- Papeles de Masoneria, vol. V, 2011, Centro Ibérico de Estudios Masónicos (CIEM). Deze editie is gewijd aan de relatie tussen vrijmetselarij en theater of de dramatisering van initiaties.

- Paul Richard Calderwood, Freemasonry and the press in twentieth-century Britain, proefschrift University of London (Faculty of Arts, Goldsmiths College), Londen 2011.

Vreemde praktijken

De inwijdingsprocedure van allerlei broederschappen en studentenverenigingen worden geassocieerd met onschuldige - zij het vernederende of pijnlijke - grappen. Auteur Julia Suits heeft een merkwaardige verkoopcatalogus van de DeMoulin Brothers Company uit de periode 1896-1930 gevonden, waarin al even merkwaardige attributen worden aangeboden waarmee deze inwijdingen en ontgroeningen werden verricht. Deze  voorwerpen worden door Suits belicht in haar nieuwe boek: The Extraordinary Catalog of Peculiar Inventions: The Curious World of the Demoulin Brothers and Their Fraternal Lodge Prank Machines - from Human Centipedes and Revolving Goats to ElectricCarpets and Smoking Camels. De auteur heeft een oude filmclip op YouTube geplaatst, om te laten zien waar het boek over gaat. Het boek lijkt een uitstekend kerstcadeautje voor studenten en onderzoekers in het vakgebied.

Nieuwe publicatie: vrijmetselarij en architectuur

Vrijmetselarij en architectuur zijn nauw aan elkaar verbonden. Professor James Stevens Curl is goed bekend in het vakgebied vanwege zijn publicaties over dit onderwerp. Zijn nieuwe boek, Freemasonry & the Enlightenment. Architecture, Symbols & Influences, bouwt voort op eerder onderzoek. Curl geeft aan, hoe vrijmetselarij niet alleen architectuur, maar ook allerlei andere aspecten van de leefomgeving heeft beïnvloed, van tuinarchitectuur tot toneelontwerpen.
Lezers die nog onbekend zijn met het onderwerp, zijn geholpen met de eerste hoofdstukken over de aard en oorsprong van de vrijmetselarij, het beeld van de Tempel van Salomo als architectonisch prototype, en een handige begrippenlijst. Onderzoekers zullen vooral geïnteresseerd zijn in de thematische hoofdstukken waarin de bronnen van maçonnieke symboliek en hun toepassing in architectuur in verschillende worden belicht, en in de uitgebreide bibliografie. Het boek doet wat encyclopedisch aan vanwege de vele illustraties: alle bekende Tableaus en maçonnieke prenten zijn vertegenwoordigd, gevolgd door prachtige architectuurontwerpen waarin deze symboliek is toegepast.
Zoals professor Andrew Prescott in het voorwoord opmerkt, heeft Curl de kern van esthetiek en architectuurthema’s belicht die in de vrijmetselarij zo’n belangrijke rol spelen, en aangetoond hoe deze, verweven met de culturele betekenis van architectuur, onmisbaar zijn voor ons begrip van de vrijmetselarij in de Verlichting. Na het eerste leesplezier zal dit boek niet lang in de kast blijven staan, maar telkens als referentiebron worden geraadpleegd.

Nieuwe publicaties

- De lezingen van het symposium over vrouwen en vrijmetselarij, georganiseerd aan de Universiteit van Bordeaux 3 in 2010 zijn gepubliceerd: Cécile Révauger/Jacques Lemaire (eds.), Les femmes et la franc-maçonnerie. Des Lumières à nos jours: Volume 1. XVIIIe et XIXe siècles, Volume 2. XXe et XXIe siècles, La Pensée et les Hommes 2011, 2 delen. Een korting van 20 % geldt voor bestellingen ontvangen voor 15 september 2011, de prijs bedraagt dan € 40 plus € 7,10 verzendkosten. Bestellingen: christiane.loir@ulb.ac.be.

- Dictionnaire des marins francs-maçons. Gens de mer et professions connexes aux XVIIIe, XIXe et XXe siècles, Éditions SPM 2011, ISBN 978-2-901952-81-7. Nieuwe editie van het biografisch overzicht van zeevarende vrijmetselaren met een voorwoord door Pierre Mollier,  572 pagina's met 5000 vermelde namen. Bestellingen: diffusion.harmattan@wanadoo.fr. Prijs: € 46,50.

Dissertaties op het vakgebied

De afgelopen periode is een groot aantal Engelstalige dissertaties op het vakgebied verschenen. Een greep uit de vele titels:

 

• Richard Berman, The Architects of Eighteenth-century English Freemasonry, 1720 - 1740, University of Exeter 2010.
• Paul Calderwood, Freemasonry and the Press in Twentieth-century Britain, University of London 2011, http://eprints.gold.ac.uk/3418/.
• Audrey T. Carpenter, John Theophilus Desaguliers A Natural Philosopher, Engineer and Freemason in Newtonian England, (Loughborough University, 2009) handelseditie uitgeverij Contnuum, te verschijnen eind 2011.
• Pam Davies, 'An ancient and honourable institution': an examination of the development of freemasonry in Merthyr Tydfil 1810-1914, University of Sheffield 2010.
• Allison Ramsay, Squaring 'De Rock': A Socio-Cultural Examination of Fraternal Organisations in Barbados, University of the West Indies 2010.
• Ann Pilcher-Dayton, The Social Impact of Women's Freemasonry in England, 1903-1935, University of Sheffield 2011.

[via Freemasonry Digest]

Logegebouw Vondelstraat

Aandacht voor het logegebouw Amsterdam in het Parool.

UPDATE: lezingen-middag 'Geheim Den Haag'

Op 10 juni a.s. verschijnt de publicatie Geheim Den Haag. Vrijmetselaarstempels en andere esoterische gebouwen rond 1900 (ISBN 978-94-6010-053-6, € 14,95) van twee Haagse kunsthistorici, Andréa Kroon en Audrey Wagtberg Hansen. Als omlijsting van de boekpresentatie wordt een lezingenmiddag rond het thema georganiseerd in de Koninklijke Bibliotheek met medewerking van de Stichting OVN.
De Hofstad was rond 1900 een ‘hot spot’ van esoterische activiteit. Veel mensen waren ‘zoekende’ naar het antwoord op moderne levensvragen en vonden die niet meer bij de traditionele religies. Zij keerden zich tot levensbeschouwingen als spiritualisme, vrijmetselarij, theosofie en antroposofie. Deze stromingen maakten een bloeiperiode door en vestigden hun verenigingsgebouwen in Den Haag, waarin ruimtes werden ingericht voor rituele of besloten bijeenkomsten. In deze panden werden ook publiek toegankelijke lezingen en tentoonstellingen georganiseerd en vergaderlokalen verhuurd. Esoterische gebouwen vormden zo een cultureel en sociaal ontmoetingspunt in de stad.

In de winkelstad Den Haag waren ook commerciële dienstverleners actief op esoterisch gebied. Vele mediums en magnetiseurs vestigden hier hun praktijk, terwijl zieners en genezers uit het internationale variétécircuit volle zalen trokken in Diligentia en Pulchri Studio.
Geheim Den Haag beschrijft tientallen ‘geheime’ locaties uit de periode ca. 1875-1940. Sommige zijn gesloopt en vergeten, andere nog altijd in gebruik. De auteurs vragen aandacht voor historische logegebouwen en tempels, die samen een bijzondere categorie cultureel erfgoed vormen. Ook het opmerkelijke verleden van woonhuizen en andere locaties wordt uitgebreid belicht.

Op 10 juni a.s. organiseert de stichting OVN samen met uitgeverij De Nieuwe Haagsche een lezingenmiddag rond de boekpresentatie in de Koninklijke Bibliotheek. Vier sprekers belichten het esoterische milieu in Den Haag rond 1900:

- Communicatie met “de andere zijde”. Spiritualisme in Den Haag rond 1900, mw. drs. Audrey Wagtberg Hansen, kunsthistoricus, Kroon & Wagtberg Hansen, Den Haag / co-auteur Geheim Den Haag;
- Vrijmetselarij in Den Haag rond 1900. Mannen én vrouwen in de loge, mw. Anne van Marion, MA westerse esoterie / lid Internationale Orde der Gemengde Vrijmetselarij ‘Le Droit Humain’;
- Jacoba van Heemskerck: vrouwen, kunst, vrijmetselarij en antroposofie in Den Haag rond 1900, mw. dr. Marty Bax, kunsthistoricus, Bax Art Concepts & Services, Amsterdam / secretaris Stichting OVN;
- Van theosofentempel tot Museum voor Communicatie. Esoterische monumenten in Den Haag rond 1900, mw. drs. Andréa Kroon, kunsthistoricus, Kroon & Wagtberg Hansen, Den Haag / co-auteur Geheim Den Haag / voorzitter Stichting OVN.

Het eerste exemplaar van de publicatie wordt uitgereikt aan prof.dr. Wouter Hanegraaff, hoogleraar geschiedenis van de Hermetische filosofie en verwante stromingen aan de Universiteit van Amsterdam / voorzitter van de European Society for the Study of Western Esotericism.
Donateurs van de stichting OVN kunnen gratis deelnemen (voor overige belangstellenden zijn de deelnamekosten € 5,-). In verband met het beperkte aantal plaatsen is aanmelding voor 3 juni 2011 vereist. Om teleurstelling te voorkomen, adviseren wij u zo snel mogelijk een plaats te reserveren via: info@stichtingovn.nl.
Tijdens de afsluitende borrel is er gelegenheid tot aanschaf van de publicatie. Na 10 juni is het boekje verkrijgbaar via de webwinkel van de uitgever, in de studiezaal van het Haags Gemeentearchief en in goed gesorteerde boekwinkels.

Nieuwe publicaties

- André Hanou, De loge Concordia Vincit Animos te Amsterdam. Namenlijsten (1755-ca 1825), uitgeverij Astraea, Zoeterwoude 2011 (Marollenreeks 6), ISBN 978 90 75179 30 9, 75 pag., € 10,-.
Aangekondigd op de Weyerman blog zagen we dit nuttige boekje. De loge Concordia Vincit Animos (CVA) werd op 14 april 1755 formeel geconstutieerd en is sindsdien vrijwel ononderbroken actief geweest in Amsterdam. De loge kende in de eerste 75 jaar van haar bestaan vele schrijvers, denkers en politici onder haar leden en bezoekers. Uit de notulenboeken spreekt een sterk kosmopolitisch karakter. De visiteursboeken bevatten namen van gasten uit de verste uithoeken van West-Europa. De loge was bovendien aantrekkelijk als bezoek- of doorgangshuis voor zeelui en handelslieden uit de Oost en West. Dit boekje bevat namenlijsten van CVA voor de periode 1755 tot circa 1825: leden van de loge zelf, gasten van andere Amsterdamse loges, gasten van loges elders uit de Republiek, en echte ‘vreemde’ bezoekers (visiteurs). De lijsten zijn samengesteld op basis van de constitutiebrief van de loge (1755), de ledenlijsten, notulen en visiteursboeken uit de periode 1755 – ca 1825. Waren er maar van meer loges dergelijke naslagwerken beschikbaar!

- Jan A.M. Snoek, Einführung in die Westliche Esoterik, für Freimaurer, lModestia cum Libertate, Zürich 2011, 271 pag., 40 CHF (ca.  € 31) plus verzendkosten.
Natuurlijk vragen we graag vragen aandacht voor een nieuwe publicatie van een van onze bestuursleden. De lezingenreeks die Snoek enkele jaren geleden over 'westerse esoterie en vrijmetselarij' verzorgde voor de loge Modestia cum Libertate in Zürich werd zo enthousiast ontvangen, dat ze uiteindelijk heeft geleid tot deze publicatie in eigen beheer. Na een inleiding op het onderwerp bespreekt Snoek hierin de stromingen die voor vrijmetselaren heeft meest relevant zijn geweest: Astrologie, Neuplatonisme, Gnosticisme, Alchemie, Kabbalisme, Hermetisme, Astrea-cultus, Rosekruisers en Okkultisme, maar ook de bouwtradities. Het laatste hoofdstuk geeft aan de hand van voorbeelden aan, welke invloed deze stromingen op de vrijmetselarij hebben gehad. Hoewel duidelijk bedoeld voor vrijmetselaars, is het boek wellicht ook voor andere geinteresseerden een nuttige introductie op het onderwerp. Ieder hoofdstuk is voorzien van een bibliografie met tips voor verdere studie. NB: Niet in de boekhandel, maar uitsluitend te bestellen bij de loge, via e-mail: bi@modestia.ch.

- Helmut Reinalter, Geheimbünde in Tirol. Von der Aufklärung bis zur Revolution 1848/49, (Quellen und Darstellungen zur europäischen Freimaurerei 12), Studienverlag, Innsbruck 2011, ISBN 978-3-7065-4461-0, 292 pag., € 39.90

Herziene en uitgebreide herdruk van een standaardwerk uit 1982, dat de rol van de vrijmetselarij in de politieke en culturele verhoudingen van de late Verlichting in Tirol belicht.

Bij dezelfde uitgever verschenen: Reinhold Dosch, Deutsches Freimaurerlexikon, (Edition zum rauhen Stein 14), Studienverlag, Innsbruck 2011, ISBN 978-3-7065-4522-8, 416 pag, € 49.90.

- Travaux de la Loge de recherche en histoire maçonnicomaritime 'La Pérouse', (Éditions Le Phare de Misaine), Volume VII (2011), ISBN 978-2-917827-03-1, 140 pag., € 12. Bestelinformatie: aspoma@rllaperouse.org.

Tijdschrift over de relatie tussen vrijmetselarij en maritieme geschiedenis, waarin deze maal o.a.: 'La loge dunkerquoise Les Vrais Bataves', 'Joseph Henri François de Gantès, un officier de marine franc-maçon au XVIIIe siècle', 'Le corsaire François Thurot et le mystérieux Ordre de Coldin', 'Le Livre d’Architecture de la Mariners’ Lodge de New York de 1825 à 1847', ‘Le vice-amiral Platon et la lutte contre les sociétés secrètes’.

In het kader van maritieme geschiedenis is wellicht ook zinvol te wijzen op de Lettre Periodique d'Histoire Maritime Cercle Thomas Dunkerley. Aanmelding voor deze digitale nieuwsbrief: aspoma@rllaperouse.org.

- P.L. Dunbar, 'Hidden in Plain Sight: African American Secret Societies and Black Freemasonry', Journal of African American Studies (2011), pp. 1-16. [dank aan Robert Peter voor de tip.]

100 jaar loge Rakoczy in Den Haag

Dit jaar bestaat de Haagse vrijmetselaarsloge ‘Rakoczy’ honderd jaar. Ze werd opgericht als loge van de Internationale Orde der Gemengde Vrijmetselarij 'Le Droit Humain', maar scheidde zich na enkele jaren hiervan af om met andere loges het Nederlandsch Verbond van Vrijmetselaren te vormen. De loge was in Den Haag gevestigd in de theosofen- en vrijmetselaarstempel, gebouwd door de bekende architect K.P.C. de Bazel, welke nu deel uitmaakt van het Museum voor Communicatie. Bestuurslid Elly Keus schreef ter gelegenheid van het komende jubileum het boek In de voetsporen van Rakoczy, dat op 26 maart a.s. zal worden gepresenteerd. Belangstellenden kunnen op de uitgave voorintekenen via de website van de uitgever: http://www.steensplinter.nl/. 

Esswe nieuwsbrief

De nieuwste aflevering van de nieuwsbrief van de European Society for the Study of Western Esotericism is verschenen. Ze bevat interviews, congresaankondigingen en ander nieuws uit het academische vakgebied. De nieuwsbrief is online te lezen via deze link.

Nieuwe publicaties

- Máire Fedelma Cross, Gender and Fraternal Orders in Europe, 1300-2000,  Palgrave MacMillan, 2010, verkrijgbaar als e-book. Over de rol van vrouwen in vrijmetselarij en verwante organisaties, met artikelen van bekende onderzoekers op het vakgebied, waaronder Andrew Prescott, Robert Peter en Andreas Onnerfors.

- Deel twee van het Journal for Research into Freemasonry and Fraternalism is uit! Inhoudsopgave en bestellingen via de website van de uitgever: Equinox.

- Brian s. Gaona, Through the Lens of Freemasonry: The Influence of Ancient Esoteric Thought on Beethoven’s Late Works, dissertatie University of Illinois at Urbana-Champaign, 2010. Volledig online te raadplegen.

- S. Kantrowitz, '"Intended for the better government of man": The political history of African American freemasonry in the era of emancipation', Journal of American History 96 (2010) 4, 1001-1026.

- Joachim Berger, 'European Freemasonries, 1850-1935: Networks and Transnational Movements', 2010. Online te raadplegen op de website van het EGO/European History Online project, dat interculturele uitwisseling in kaart brengt. Nog twee andere publicaties over vrijmetselarij zullen in 2011 uit dit project voortkomen.

- Het Franse studietijdschrift over vrijmetselarijgeschiedenis, Renaissance Traditionnelle, heeft een nieuwe website. Hierop zijn een inhoudsopgave van oude nummers en downloads van enkele artikelen te vinden, als ook columns van de redacteurs, waaronder Pierre Mollier. Zie: http://www.renaissancetraditionnelle.org/.

Nieuwe publicaties

- Harald Schrefler, Der Papst und die Freimaurer. Ein wissenschaftlicher Diskurs, (Edition zum rauhen Stein, Vol. 13) Studien Verlag, Innsbruck 2010, ISBN 978-3-7065-4991-2, 352 pag., € 33,-. De katholieke kerk heeft sinds de stichting van loges in de 18de eeuw weerstand geboden tegen de vrijmetselarij. Dit boek bespreekt de daarachterliggende overwegingen, en geeft de visies van zowel prominente vrijmetselaren als geestelijken op het onderwerp.

- Petri Mirala, 'Masonic sociability and its limitations: the case of Ireland', in: James Kelly & Martyn J. Powell (eds.), Clubs and Societies in Eighteenth-Century Ireland, Four Courts Press, 2010, ISBN: 978-1-84682-229-2, 496 pag, € 49,50.

- James Stevens Curl, Freemasonry & the Enlightenment: Architecture, Symbols and Influences, ISBN 978-1-905286-45-4, ca. 384 pages, Historical Publications, te verschijnen in 2010. Het boek is een vervolg op The Art & Architecture of Freemasonry (1991) van dezelfde auteur en verbreedt het thema. Voor informatie over een voorintekeningsaanbieding: richardson@historicalpublications.co.uk.

- Papeles de Masoneria IV, CIEM, Zaragosa 2010, € 12,-. Dit nummer bespreekt de huidige situatie van de vrijmetselarij in globale context: de orde staat om allerlei redenen onder druk, waardoor ze gedwongen wordt tot zelfbeschouwing en keuzes voor traditie of moderniteit.

- Geen nieuwe publicatie, maar wel vermelding waard is: Darius A. Spieth, Napoleon's Sorcerers: The Sophisians, University of Delaware Press 2007, ISBN: 978-0-87413-957-0, € 65,-. Gedurende Napoleon's heerschappij werden in Franse vrijmetselaarskringen rituelen opgevoerd, waarvan wel werd gezegd dat ze terug zouden gaan tot de Egyptenaren. Dit boek bespreekt het culturele en intellectuele milieu waaruit een van de pseudo-Egyptisch geheim genootschap: de Heilige Orde der Sophisten, gesticht in Parijs in 1801. Leden waren militairen, Egyptologen en andere wetenschappers, schrijvers en kunstenaars die onderdeel waren van Napoleon's campagne in Egypte (1798-1801). Later werden leden geworven uit de Parijse artiestenwereld. Het boek bevat fraaie illustraties uit het Gouden Boek, een rijk geillustreerd manuscript van Marie-Nicolas Ponce-Camus (student van Jacques-Louis David). Ondergrondse doolhoven, grotten, pyramides en tempels werden gebruikt om Egyptische inwijdingsriten te doen herleven.

- Andrew Pink, 'A music club for freemasons: Philo-musicae et -architecturae societas Apollini', London, 1725-1727, Early Music 2010, online raadplegen via deze link.

- Herkauwer meldt op zijn blog 'Een nieuw soort loge? (1781)', verwijzend naar de (para-maconnieke?) Orde van St. Peter.

- Andreas Onnerfors, 'Freimaurerei und Ofiziertum im 18. Jahrhundert', verschenen in het tijdschrift Militär und Gesellschaft, kosteloos te downloaden via: http://pub.ub.uni-potsdam.de/volltexte/2010/4311/.

Congresbundel The Expression of Freemasonry

In 2008 organiseerde prof.dr. Malcolm Davies namens de leerstoel vrijmetselarijgeschiedenis van de Universiteit Leiden het congres 'The Expression of Freemasonry' te Den Haag. De lezingen van beide congresdagen zouden worden gepubliceerd in een bundel, maar helaas heeft het onverwachte overlijden van prof. Davies dit verhinderd. Daar de medeorganisatoren, de Universiteit Leiden en de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederland, dit project niet weer oppikten, heeft de stichting OVN aangeboden dit te doen. Dankzij vriendelijke medewerking van de sprekers van destijds, zal in 2010 alsnog een bundel met een selectie van de lezingen kunnen verschijnen als een passend eerbetoon aan Davies' betekenis voor het vakgebied. Meer informatie volgt.

Nieuwe publicaties

- L'architecture maçonnique du 18e siècle à nos jours, tentoonstellingscatalogus Musée de la Grande Loge de France, Parijs 2010, 152 pp. Een greep uit de collecties van verschillende maçonnieke musea, particuliere en openbare verzamelingen in Europa.

- Janet Burke/Margaret Jacob, 'Les premières francs-maçonnes au siécle des Lumiéres', Monde Maçonnique I, Presses Universitaires de Bordeaux 2010. Eerste deel van een nieuwe serie onder redactie van prof.dr. Cécile Révauger, 190 pp., € 17,-.

- Een oudere publicatie, nu kosteloos als download beschikbaar: José Antonio Ferrer Benimeli (ed.), Masonería, política y sociedad, Centro de Estudios Históricos de la Masonería Española, 1989, via Dialnet.

- De dissertatie van OVN-bestuurslid dr. Marty Bax over theosofie en kunst in Nederland rond 1900, Het Web der Schepping, is sinds kort tegen een zeer gereduceerde prijs van slechts € 12,50 verkrijgbaar, onder meer via Bol.com. Een korte samenvatting is te vinden op de website van de auteur. Hoewel het boek de geschiedenis van de Nederlandse theosofie beschrijft, komen hierin ook dwarsverbanden met andere stromingen, zoals vrijmetselarij en spiritualisme aan de orde.

Herkauwer

Voor wie Herkauwer (nog) niet dagelijks leest, hier wat links naar zijn recente blogs, waarin vrijmetselarij ter sprake komt:
- Loge in last (1787)
- Neeltje Pater (1730-1789)
De site heeft een zoekfunctie, waarmee u ook oudere berichten over het onderwerp kunt vinden.

Oproep: Geheim Den Haag

Twee Haagse kunsthistorici van bureau Kroon & Wagtberg Hansen werken aan een nieuwe publicatie in de zakboekjesreeks Den Haag rond 1900 van Uitgeverij De Nieuwe Haagsche. Dit zakboekje heeft als thema: Geheim’ Den Haag. Vrijmetselaarstempels en andere esoterische monumenten in Den Haag rond 1900. Zoals gebruikelijk is bij alle deeltjes uit deze reeks, roepen de auteurs Hagenaars en andere geïnteresseerden op om bijzondere historische gebouwen te ‘nomineren’ voor vermelding in het boekje.
In aanmerking voor dit deeltje komen bijvoorbeeld gebouwen van vrijmetselaars, spiritualisten (spiritisten), theosofen, antroposofen en andere esoterische organisaties. Voorbeelden zijn de voormalige vrijmetselaarstempel aan de Fluwelen Burgwal en het voormalige theosofengebouw in De Ruijterstraat (nu Museum voor Communicatie), de Rudolf Steiner Kliniek en de Vrije School.
Kent u andere Haagse gebouwen uit de periode ca. 1875-1940, die vanwege hun bijzondere geschiedenis als esoterisch monument gezien kunnen worden, of ‘verborgen’ symboliek in de architectuur bevatten? Weet u waar rond 1900 een bekend medium woonde of op welke locatie regelmatig seances werden gehouden? Laat het de auteurs weten! Reacties zijn welkom bij: audrey@kroonwagtberghansen.nl.

Promotie Floor Meijer

Op 26 february verdedigde Floor Meijer haar dissertatie Wereldburgers. Vrijmetselaren en de stad Amsterdam, 1848-1906 aan de Universiteit van Amsterdam. Herkauwer was bij de promotieplechtigheid, lees zijn verslag hier.

Natuurlijk verscheen een handelseditie van Meijer's dissertatie. Dit is een van de eerste studies die de geschiedenis van Nederlandse vrijmetselarij rond 1900 belicht. Hoewel vrijmetselaren zich van oudsher binnen de loge niet bezig houden met politiek, wijzigden zij hun standpunt in de tweede helft van de 19de eeuw. De stad Amsterdam kende maatschappelijke problemen als armoede, honger en kinderarbeid, waarover in de loges en in door de loges uitgegeven tijdschriften werd gediscussieerd. Vrijmetselaren richtten zich op Charitas, liefdadigheid. Ze richtten organisaties voor blinden- en armenzorg. Deze ontwikkelingen gingen hand in hand met een verschuiving in het ledenbestand van de Orde: meer en meer burgers werden lid, van ambachtslieden tot winkeliers en docenten. Deze nieuwe leden hielden zich meer bezig met de problemen die zich in de stad afspeelden. Er ontstonden ook nieuwe contacten tussen de vrijmetselarij en andere, sociale en politieke organisaties via deze leden. Hierdoor veranderde het karakter van de Orde, die na 1900 ook nog eens concurrentie kreeg van de nieuwe, gemengde vrijmetselaarsorganisaties met zowel mannelijke, als vrouwelijke leden.

Floor Meijer, Wereldburgers. Vrijmetselaren en de stad Amsterdam, 1848-1906, Wereldbibliotheek Amsterdam 2010, ISBN 978-90-284-2321-3, paperback ca. 704 pages, € 39,90.

Nieuwe publicaties

Er staat een nieuwe Working Paper van het CRFF online. Nummer 6 in de reeks is een artikel over de geschiedenis en inhoud van de maçonnieke collectie van de Universiteitsbibliotheek Poznan. Het is hier te lezen.

De bekende publicatie van Guy Schrans, Vrijmetselaars te Gent in de XVIIIde eeuw is verschenen in een herziene, uitgebreide druk. In 1997 verscheen deze verzameling van 200 biografieen van logeleden, voorzien van sociaal-culturele context, als boek van 800 pagina's. De nieuwe versie is uitgebreid met 30 nieuwe biografieen en vele aanvullingen in de overige vermeldingen, en 600 nieuwe titels in de bibliotgrafie. Het boek is te bestellen bij het Liberaal Archief (€ 49 plus verzendkosten).

Jaap Kloosterman was zo vriendelijk ons te wijzen op de pdf-versie van zijn bijdrage aan de sessie ‘Auf der Suche nach der Zivilgesellschaft’ van het congres van het Duitse Instituut voor Geschiedenis te Moskou in 2009: Hidden Centres: The Rise and Fall of the Secret Societies.