Picart

De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) heeft recentelijk aan haar website toegevoegd: Bernard Picart, Naaukeurige beschryving der uitwendige godtsdienst-plichten, kerk-zeden en gewoontens van alle volkeren der waereldt. In deel 6 uit 1738 werd een beschrijving van de vrijmetselarij gegeven, voorzien van de bekende prent Les Free Massons van Louis Dubourg. De tekst en prent zijn voortaan voor iedereen hier online te raadplegen.

Herkauwer

Voor wie Herkauwer (nog) niet dagelijks leest, hier wat links naar zijn recente blogs, waarin vrijmetselarij ter sprake komt:
- Loge in last (1787)
- Neeltje Pater (1730-1789)
De site heeft een zoekfunctie, waarmee u ook oudere berichten over het onderwerp kunt vinden.

Oproep: Geheim Den Haag

Twee Haagse kunsthistorici van bureau Kroon & Wagtberg Hansen werken aan een nieuwe publicatie in de zakboekjesreeks Den Haag rond 1900 van Uitgeverij De Nieuwe Haagsche. Dit zakboekje heeft als thema: Geheim’ Den Haag. Vrijmetselaarstempels en andere esoterische monumenten in Den Haag rond 1900. Zoals gebruikelijk is bij alle deeltjes uit deze reeks, roepen de auteurs Hagenaars en andere geïnteresseerden op om bijzondere historische gebouwen te ‘nomineren’ voor vermelding in het boekje.
In aanmerking voor dit deeltje komen bijvoorbeeld gebouwen van vrijmetselaars, spiritualisten (spiritisten), theosofen, antroposofen en andere esoterische organisaties. Voorbeelden zijn de voormalige vrijmetselaarstempel aan de Fluwelen Burgwal en het voormalige theosofengebouw in De Ruijterstraat (nu Museum voor Communicatie), de Rudolf Steiner Kliniek en de Vrije School.
Kent u andere Haagse gebouwen uit de periode ca. 1875-1940, die vanwege hun bijzondere geschiedenis als esoterisch monument gezien kunnen worden, of ‘verborgen’ symboliek in de architectuur bevatten? Weet u waar rond 1900 een bekend medium woonde of op welke locatie regelmatig seances werden gehouden? Laat het de auteurs weten! Reacties zijn welkom bij: audrey@kroonwagtberghansen.nl.

Esoterie in Den Haag

Den Haag is door de eeuwen heen altijd buitengewoon ontvankelijk geweest voor allerlei esoterische stromingen. Deze materie komt aan bod in een tweetal activiteiten, georganiseerd door de Theosofische Vereniging en het Louis Couperus Museum:

- 'Sta op en wandel!', een esoterische wandeling in Den Haag onder leiding van Frank Tuinstra, zondag 18 april 2009, aanvang: 10:30, vertrekpunt Laan van Meerdervoort 1A te Den Haag, kosten: € 3,00. Aanmelding: Wim Leys, wimleys@ziggo.nl.

- 'Den Haag als esoterische hoofdstad van Nederland', lezing door dr. Caroline de Westenholz (Louis Couperus Museum), maandag 19 april 2010, aanvang: 20:00 uur, kosten: € 3,00, locatie: Theosofische Vereniging, Laan van Meerdervoort 1A te Den Haag. Aanmelding: Wim Leys, wimleys@ziggo.nl.

Brandbrief Haagse erfgoedsector

De stichting OVN heeft een brandbrief verzonden aan de Haagse erfgoedsector, waarin zij wijst op het dreigende vertrek van een wereldberoemde erfgoedcollectie uit Den Haag. Via deze brandbrief worden de Gemeente en de directies van diverse Haagse erfgoedinstellingen geïnformeerd over de verhuisplannen van de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden ten aanzien van haar collectie in het Cultureel Maçonniek Centrum 'Prins Frederik'.
De verhuiscommissie van de Orde heeft in haar meest recente advies gesteld, dat alleen Amsterdam en Utrecht in aanmerking komen als mogelijke vestigingsplaats voor een nieuw Nationaal Maçonniek Centrum. Dit zou een losrukken van de collectie uit haar cultuurhistorische context betekenen: de stad Den Haag, waarin zij gedurende 300 jaar organisch is gegroeid en waarmee zij historisch, fysiek en inhoudelijk onlosmakelijk verbonden is. Het zou de cultuurhistorische waarde van de collectie als geheel verminderen, haar onnodig onttrekken aan de bestaande infrastructuur van academische en erfgoedinstellingen in de regio, en een rampscenario voor de Haagse erfgoedsector betekenen.
De Haagse loges, verenigd in het Regioconvent Groot-Den Haag, hebben aangegeven de collectie voor Den Haag te willen behouden. Er zijn ook vele uitstekende alternatieven voor vestiging van een Nationaal Maçonniek Centrum in Den Haag, die door beslissingnemers nog onvoldoende zijn verkend. De brandbrief roept Gemeente en erfgoedsector op om in samenwerking met de Haagse loges, een passend alternatief te formuleren, dat op de komende jaarvergadering van de Orde haar bestuur en leden kan overtuigen.

Nieuwe aanvraagronde OVN-onderzoeksbeurs (€ 5.000,-)

In het komende academische jaar stelt de Stichting OVN opnieuw een onderzoeksbeurs ter beschikking. Dit maal is de beurs beschikbaar voor een specifiek doel: de inventarisatie van het historisch archief van de Nederlandse Federatie van de Internationale Orde der Gemengde Vrijmetselarij ‘Le Droit Humain’ uit de periode 1904-1945. Werkzaamheden zullen plaatsvinden op de studiezaal van het Haags Gemeentearchief, waar het archief als tijdelijk bruikleen is ondergebracht. Het beoogde resultaat is een inventaris die voldoet aan de huidige archiefnormen, die het archief toegankelijk maakt voor onderzoek door derden.
Het project kan bijvoorbeeld door een student als afstudeerproject worden ingevuld of een meer ervaren onderzoeker de kans bieden zich verder in dit interdisciplinaire vakgebied te specialiseren.
Inhoudelijke begeleiding van de werkzaamheden wordt verzorgd door de Stichting OVN. (In verband met de privacywetgeving m.b.t. recente archieven, zal om ondertekening van een discretieverklaring worden gevraagd.)

Geïnteresseerde kandidaten worden opgeroepen om een beursaanvraag in te dienen. Zowel studenten en afgestudeerden, als promovendi en senior andere onderzoekers komen in aanmerking. Een vooropleiding archiefschool of academische specialisatie archiefwetenschap, en/of een voltooid academisch studietraject Vrijmetselarij of westerse esoterie strekt tot aanbeveling.
De beurs bedraagt maximaal € 5.000,-. Dit bedrag kan voorzien in de reis- en onkosten, en/of kosten voor levensonderhoud tijdens de inventarisatiewerkzaamheden. Aanvragen dienen voor 15 mei 2010 te worden ingediend middels een daartoe bestemd aanvraagformulier. Op alle aanvragen is het Beursreglement van de OVN van toepassing. Deze bescheiden zijn te verkrijgen via het secretariaat van de OVN, info@stichtingovn.nl.

Netwerk Esoterische Collecties Nederland

In 2008 vond in de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag een congres plaats rond het thema 'Geheime kennis. De bijzondere archieven en bibliotheken van maçonnieke en esoterische organisaties in Nederland'. Naar aanleiding hiervan bespraken de Stichting OVN, de leerstoel GHF en de Koninklijke Bibliotheek de wenselijkheid van een platform, dat zowel openbare als particuliere esoterische collecties in Nederland verenigt. Er werd een grote behoefte gesignaleerd aan kennisuitwisseling en samenwerking tussen de professionele erfgoedsector, de academische wereld en esoterische organisaties bij de zorg voor esoterisch erfgoed.
Omdat andere werkzaamheden prioriteit kregen, bleef het plan voor oprcihting van zo'n platform in de lade liggen. Sindsdien zijn er zoveel online netwerkmogelijkheden bijgekomen, dat een traditionele verenigingsvorm niet meer noodzakelijk is. De OVN nam daarom het initiatief tot de oprichting van het online Netwerk Esoterische Collecties Nederland. Lidmaatschap staat open voor beheerders van zowel openbare als particuliere esoterische collecties, medewerkers van universiteiten en andere professionele onderzoekers op het vakgebied.

Activiteiten CRFF opgeschort!

Dr. Andreas Onnerfors, directeur van het Centre for Research into Freemasonry and Fraternalism aan de Universiteit Sheffield, stuurde ons de volgende mededeling:

'With the publication of the first issue of the Journal for Research into Freemasonry and Fraternalism in January 2010 the activities of the Centre for Research into Freemasonry and Fraternalism at the University of Sheffield, established in 2000, have come to a preliminary end. On March 8, faculty administration put following message on the Centers website:

The Faculty of Arts and Humanities regrets that, with effect from 1 January 2010, the activities of the Centre for Research for Freemasonry and Fraternalism are suspended for the time being.[ ]

The CRF(F) has over the past ten years contributed considerably to the vitalization of academic research into freemasonry and related fraternal organizations both in Britain and abroad. We are in this respect deeply indebted to the efforts of founding director, prof Andrew Prescott. It is intended to publish a chronological overview over Ten Years of Research into Freemasonry at the University of Sheffield later this spring.

The Academic Society for Research into Freemasonry and Fraternalism (ASRFF) will immediately take over some core functions from the CRFF, such as the publication of a newsletter or the edition of the academic journal JRFF.
The Society is under formation and experienced already a serious blow with the tragic death of its intermediary president, prof Malcolm Davies, who passed away unexpectedly in February 2010. With the Leiden chair empty and the CRFF in hibernation, academic research at the moment and for the foreseeable future will be carried out by single academics based at single universities across the world.
This increases the need for cooperation of various initiatives such as the organization of conferences, e.g. the next International Conference on the History of Freemasonry that will take place in Alexandria, VA in late May 2011 and to which we currently are recruiting the Academic Committee. The ASRFF has created a temporary website that will be continually updated.'

De OVN steunt natuurlijk de ASRFF en roept haar leden en collega's om hetzelfde te doen. Studenten en onderzoekers kunnen lid worden van de ASRFF en een abonnement op het tijdschrift nemen, zodat de organisatie verder kan groeien en meer substantiele steun aan het vakgebied kan bieden. Voorts pleit de OVN voor oprichting van vergelijkbare, academische organisaties voor de studie van de vrijmetselarij in ieder land (zoals de OVN in Nederland), waarvoor de ASRFF als internationale koepel kan fungeren. Dat zou het werk van studenten en onderzoekers steunen en fondsen voor onderzoek beschikbaar maken - onafhankelijk van de wisselende interne politiek van universiteiten en vrijmetselaarsorganisaties.

Promotie Floor Meijer

Op 26 february verdedigde Floor Meijer haar dissertatie Wereldburgers. Vrijmetselaren en de stad Amsterdam, 1848-1906 aan de Universiteit van Amsterdam. Herkauwer was bij de promotieplechtigheid, lees zijn verslag hier.

Natuurlijk verscheen een handelseditie van Meijer's dissertatie. Dit is een van de eerste studies die de geschiedenis van Nederlandse vrijmetselarij rond 1900 belicht. Hoewel vrijmetselaren zich van oudsher binnen de loge niet bezig houden met politiek, wijzigden zij hun standpunt in de tweede helft van de 19de eeuw. De stad Amsterdam kende maatschappelijke problemen als armoede, honger en kinderarbeid, waarover in de loges en in door de loges uitgegeven tijdschriften werd gediscussieerd. Vrijmetselaren richtten zich op Charitas, liefdadigheid. Ze richtten organisaties voor blinden- en armenzorg. Deze ontwikkelingen gingen hand in hand met een verschuiving in het ledenbestand van de Orde: meer en meer burgers werden lid, van ambachtslieden tot winkeliers en docenten. Deze nieuwe leden hielden zich meer bezig met de problemen die zich in de stad afspeelden. Er ontstonden ook nieuwe contacten tussen de vrijmetselarij en andere, sociale en politieke organisaties via deze leden. Hierdoor veranderde het karakter van de Orde, die na 1900 ook nog eens concurrentie kreeg van de nieuwe, gemengde vrijmetselaarsorganisaties met zowel mannelijke, als vrouwelijke leden.

Floor Meijer, Wereldburgers. Vrijmetselaren en de stad Amsterdam, 1848-1906, Wereldbibliotheek Amsterdam 2010, ISBN 978-90-284-2321-3, paperback ca. 704 pages, € 39,90.

In memoriam: Malcolm Davies

Helaas heeft ons een treurig bericht bereikt: op 9 februari j.l. is prof.dr. Malcolm Davies overleden.

Davies was muziekhistoricus, als directeur van de muziekschool verbonden aan de Internationale School in Den Haag en tevens actief als dirigent. In 1996 werd hij lid van loge De Vlammende Ster in Den Haag, waarna hij zich als onderzoeker specialiseerde in de relatie tussen vrijmetselarij en muziek.
Davies heeft in korte tijd een stimulerende bijdrage aan de ontwikkeling van het academische vakgebied geleverd. Zijn dissertatie The Masonic Muse. Songs, Music and Musicians Associated with Dutch Freemasonry: 1730–1806 verscheen in 2005 bij de Koninlijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis. Hij kreeg hierna twee maal een OVN-onderzoeksbeurs toegewezen voor vervolgonderzoek naar het onderwerp, waarover hij een tweede boek voorbereidde.
Davies werd in 2007 benoemd tot hoogleraar aan de leerstoel 'Vrijmetselarij als geestesstroming en sociaal-cultureel Europees verschijnsel' aan de Universiteit Leiden. Vanuit deze leerstoel verzorgde hij colleges en organiseerde hij in 2008 een groot internationaal congres op het vakgebied, 'The Expression of Freemasonry', waarbij plannen voor nauwere samenwerking met buitenlandse leerstoelen werden gemaakt.

Davies was vanaf 2001 betrokken bij diverse OVN-activiteiten en had ook na zijn benoeming tot hoogleraar regelmatig contact met het bestuur. In 2009 werden nog plannen voor onderlinge samenwerking tussen OVN en de leerstoelen te Leiden en Amsterdam gemaakt. Met Davies verliest het vakgebied een veelbelovend onderzoeker, die zich inzette om de Nederlandse onderzoeksbijdragen ook internationaal op de kaart te zetten. Onze bestuursleden zullen hem missen, en wensen zijn familie en vrienden veel sterkte in de komende periode.

[Foto: Malcolm Davies in goede stemming bij het sprekersdiner na het OVN-congres 'Maçonnieke en Esoterische Collecties in Nederland' in 2008.]