Cursus 'Vrijmetselaars-archieven als bron voor historisch en genealogisch onderzoek'

De stichting OVN organiseert in samenwerking met het Haags Gemeentearchief op 30 mei 2016 de cursus 'Vrijmetselaarsarchieven als bron voor historisch en genealogisch onderzoek'. De cursus geeft informatie over de inhoud en vindplaatsen van 18de-, 19de- en 20ste-eeuwse archieven van Nederlandse vrijmetselaarsloges in openbare collecties. De cursus is toegankelijk voor zowel studenten, historici, genealogen en archiefmedewerkers, als liefhebbers van stamboomonderzoek en lokale geschiedenis, en andere belangstellenden. In het kader van Tong Tong Fair 2016 wordt hierbij aandacht besteed aan archieven van loges uit Nederlands-Indië en Indonesië.

Waarom deze cursus?
Vrijmetselarij zijn in Nederland actief sinds 1734. Dit inwijdingsgenootschap is van oudsher georganiseerd in plaatselijke verenigingen, loges genaamd. In de loop van de 18de eeuw verspreidde de vrijmetselarij zich vanuit Den Haag naar de rest van Nederland en de handelsposten in West- en Oost-Indië. Aan het einde van de 18de eeuw was in iedere grote stad wel een loge gevestigd, waar zowel ‘gewone’ burgers, als vooraanstaande figuren uit het maatschappelijke en culturele leven bijeen kwamen. Onder de leden waren vertegenwoordigers van regering en koningshuis, maar ook ambtenaren, ondernemers en kunstenaars. Het lidmaatschap van de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden is traditioneel voorbehouden aan mannen, maar al in de 18de eeuw namen vrouwen actief deel aan zogeheten ‘adoptieloges’. In het begin van de 20ste eeuw werden loges voor mannen en vrouwen gesticht door de Internationale Orde der Gemengde Vrijmetselarij ‘Le Droit Humain’.

Waarom zijn logearchieven interessant voor historisch onderzoekers en genealogen? Ze geven informatie over een belangrijke en omvangrijke bevolkingsgroep gedurende een periode van drie eeuwen. Ze bevatten onder meer ledenlijsten, notulen van vergaderingen en rituele bijeenkomsten, inkomende en uitgaande correspondentie, financiële administratie en boedelinventarissen. Hieraan zijn allerlei genealogische en statistische gegevens te ontlenen, variërend van de sociale status en beroepen van de leden tot het consumptiepatroon van de lokale vereniging. Ook geven de archieven inzicht in de interactie van de loge met de lokale bevolking en de invloed van de vrijmetselarij op tal van sociale, religieuze, politieke en culturele ontwikkelingen. Ze bevatten correspondentie van vooraanstaande historische figuren, die verduidelijkt hoe politici, schrijvers en architecten zich door het broederschapsideaal lieten inspireren.

Hoewel de vrijmetselarij een besloten karakter heeft, zijn veel van haar historische archieven gewoon voor onderzoek toegankelijk. De meeste onderzoekers zijn nog onbekend met deze rijke bronnen. En omdat vrijmetselaren zich bedienden van ‘geheime’ symbolen, woorden en tekens, hebben niet-leden vaak moeite om archiefstukken te lezen, identificeren en interpreteren. De cursus biedt een eerste kennismaking en handige tips.

Doel van de cursus
Doel van de cursus is deelnemers een basiskennis van de geschiedenis, organisatiestructuur en rituele praktijk van de vrijmetselarij te geven, zodat men na afloop zelf de weg kan vinden in relevante archieven en deze als bron bij eigen onderzoek kan gebruiken. Aandachtspunten zijn onder meer:

- Geschiedenis van de vrijmetselarij in Nederland en overzeese handelsposten in vogelvlucht;

- Organisatiestructuur, landelijk en plaatselijk bestuur;

- Rituelen, symboliek, geheimschrift en terminologie;

- Opbouw en inhoud van logearchieven;

- Welke informatie bevatten vrijmetselaarsarchieven?

- Hoe vind je historische/genealogische informatie over personen, die vrijmetselaar waren?

- Welke informatie is er over personen en loges uit Nederlands-Indië/Indonesië

- Welke informatie geven persoonlijke documenten en voorwerpen van leden?

- Hoe identificeer je archiefstukken van een bepaalde Orde, loge of inwijdingsgraad?

- Hoe doe je onderzoek naar de geschiedenis van een lokale loge of logegebouw

- Vindplaatsen en toegankelijkheid van maçonnieke archieven in Nederland;

- Gespecialiseerde bibliotheken, universitaire centra en databases.

Natuurlijk is er ruimte voor discussie en vragen van deelnemers. Na afloop ontvangen alle deelnemers een gratis exemplaar van de congresbundel Vrijmetselarij in Nederland. Een kennismaking met de wetenschappelijke studie van een ‘geheim’ genootschap en een voucher voor 25% korting op overige OVN-publicaties.

Praktische informatie De cursus vindt plaats op maandag 30 mei 2016 van 14 tot 17 uur in het Stadhuis aan het Spui 70 te Den Haag, zaalnummer B01.08. De cursus heeft minimaal 5 en maximaal 12 deelnemers. (Bij grote belangstelling wordt de cursus op 1 juni en 3 juni 2016 om 10 uur herhaald.)
Deelnamekosten bedragen € 25,- (€ 20 voor sobats Tong Tong/donateurs OVN), incl. koffie/thee, de bovengenoemde publicatie en voucher.
Vanwege het beperkte aantal plaatsen is registratie vooraf vereist. Aanmelden is mogelijk tot uiterlijk 26 mei 2016 via email: info@stichtingovn.nl. Na ontvangst van uw aanmelding ontvangt u een bevestiging met routebeschrijving en nadere informatie.
Docent is dr. Andréa Kroon, kunsthistoricus bij bureau Kroon & Wagtberg Hansen. Zij is gespecialiseerd in de materiële cultuur van de vrijmetselarij en promoveerde in 2015 op het onderwerp aan de Universiteit Leiden. 

Vrijmetselarij op Tong Tong Fair

Op Tong Tong Fair 2016 is de tentoonstelling Symbolen in architectuur: vrijmetselarij van Den Haag tot Java te zien, een initiatief van de afdeling Monumentenzorg & Welstand/Gemeente Den Haag. Hierbij haken diverse andere activiteiten aan. Kijk op tongtongfair.nl voor actuele programma-informatie.

Promotie Andréa Kroon

De afgelopen jaren werkte Andréa Kroon, kunsthistorica en voorzitter van stichting OVN, aan een proefschrift, getiteld: Masonic networks, material culture & international trade. The participation of Dutch freemasons in the commercial & cultural exchange with Southeast Asia, 1735-1853. Inmiddels is het onderzoeksproject voltooid. De verdediging van het proefschrift zal plaatsvinden op 26 november 2015 in de Universiteit Leiden. Meer informatie is te vinden in de agenda van de universiteit.

CMC blijft in Den Haag

Het Cultureel Maconniek Centrum 'Prins Frederik' in Den Haag is sinds de zomer van 2014 gesloten voor bezoekers in afwachting van een geplande verhuizing. De Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden heeft nu besloten haar historische archieven, bibliotheek en museale collectie te verhuizen van de Jan Evertstraat naar een nieuw pand in de Javastraat te Den Haag. Hiermee komt een einde aan jaren van discussie en controverse over de toekomst van de collectie.
Inmiddels participeert het CMC in diverse nationale digitaliseringsprojecten, waardoor grote delen van de collectie in de nabije toekomst online toegankelijk zullen worden. Geweldig nieuws voor onderzoekers op het vakgebied.

Nieuw academisch onderzoeksnetwerk

Uit ESSWE (European Society for the Study of Western Esotericism) is een nieuw onderzoeksnetwerk voortgekomen: WEAVE (Western Esotericism in modern Art and Visual Culture). Het doel van WEAVE is het bij elkaar brengen van onderzoekers die zich richten op de studie van relaties tussen Moderne westerse kunst en visuele cultuur en “heterodoxe spiritualiteit”. Daaronder verstaat men onder meer Westerse esoterie, occultisme, occulture, mysticisme, alternatieve Moderne spiritualiteit and contemporaine spiritualiteit. Meer informatie (en een congres agenda) op de nieuwe website: networkweave.com.

Promotie David Vergauwen

Op woensdag 21 mei 2014 promoveerde dhr. David Vergauwen tot doctor in de Geschiedenis aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij verdedigde een orgineel proefschrift met als titel "Où peut-on être mieux?" Muziek en muzikanten in de negentiende-eeuwse Brusselse vrijmetselarij. David Vergauwen studeerde geschiedenis, kunstgeschiedenis en musicologie aan de Universiteit Gent en is lid van de Interdisciplinaire Onderzoeksgroep Vrijmetselarij (FREE) aan de Vrije Universiteit Brussel. Zijn doctoraal proefschrift focust op de rol van de vrijmetselaar als musicus in het Brussels cultuurleven van 1786 tot 1930. De abstract is te lezen op de website van de VUB. Promotor is prof.dr. Jeffrey Tyssens; De verdediging werd bekroond met het behalen van de graad van doctor, met de grootste onderscheiding, en met felicitaties van de jury. 

Promotie M.P.R. Heijdanus

Op 3 april 2014 zal M.P.R. Heijdanus zijn proefschrift verdedigen aan de Universiteit Leiden. Heijdanus verrichte vanuit sociaal-cultureel perspectief onderzoek naar de vraag 'Wat beweegt iemand om vrijmetselaar te worden en te blijven?'. Promotoren zijn Prof.dr. A.W.F.M. van de Sande en prof.dr. A.P. Buunk (RU Groningen). Klik hier voor het persbericht van de universiteit.

Studiedag voor promovendi op vakgebied geschiedenis van de vrijmetselarij

Op donderdag 13 maart wordt de derde studiedag voor doctorandi, die hun proefschrift over vrijmetselarij voorbereiden, gehouden. Na Londen en Brussel zal deze editie plaatsvinden in Bordeaux. Opnieuw ligt de organisatie in handen van Andrew Pink (University College London), Cécile Révauger (Université Bordeaux Montaigne) en Jeffrey Tyssens (Vrije Universiteit Brussel). De studiedag biedt doctorandi de gelegenheid om aan vakgenoten en specialisten hun lopend onderzoek voor te stellen. Presentaties worden gegeven door doctorandi Amanda Brown, Simon Deschamps, Rachel Kopelman, Miguel Hernandez, Brinda Venkaya Reichert en Christian Meyer. De studiedag vindt plaats tussen 9u en 15u30 in het Maison des Sciences de l'Homme, Université Bordeaux Montaigne, Frankrijk. Meer info via deze link.

Call for papers: sessie westerse esoterie op AAR congres 2014

In 2014 zal de academische studiegroep voor Westerse esoterie opnieuw een sessie organiseren op het congres van de American Academy for Religions, dat dit jaar in San Diego wordt gehouden. Medeorganisator is dr. Marco Pasi van de leerstoelgroep 'Geschiedenis van de Hermetische filosofie en verwante stromingen' aan de Universiteit van Amsterdam. Zie voor meer info en een call for papers de Engelstalige blog van de OVN.

Nieuw bestuurslid OVN: Jimmy Koppen

Het bestuur van de stichting OVN wordt sinds kort versterkt door drs. Jimmy Koppen. Hij is historicus, als wetenschappelijk medewerker verbonden aan het Centrum voor Academische en Vrijzinnige Archieven (CAVA), Vrije Universiteit Brussel te Brussel, tevens lid van de Interdisciplinaire Onderzoeksgroep Vrijmetselarij (FREE) en docent aan Vesalius College Brussels. Koppen publiceert regelmatig over vrijmetselarij, humanisme en politieke geschiedenis van België. Van zijn hand verscheen onder meer Passer en Davidster. De strijd van de Duitse bezetter en de collaboratie tegen de vermeende samenzwering van vrijmetselaars en joden in België, 1940-1944. Daarnaast schreef hij Vrijmetselarij voor Dummies, tevens de titel van zijn persoonlijke blog over vrijmetselarij. Later dit jaar verschijnt zijn nieuwe publicatie, De Paradox van Vrijmetselarij. Heden en toekomst van de Loge in België.

OVN tweets!

In 2007 werd de gedrukte nieuwsbrief van de Stichting OVN vervangen door een digitale versie in de vorm van deze blog. Inmiddels is het bloggen als informatiebron door de opkomst van andere social media alweer bijna voorbij gestreefd, en mag de OVN natuurlijk niet achter blijven. Vanaf heden kunt u dan ook stichtingsnieuws en aankondigingen van (internationale) publicaties, tentoonstellingen en congressen op het vakgebied volgen via onze Twitter-account: @stichtingovn.