Call for papers

Voor het congres The Visual and the Symbolic in Western Esotericism, dat van 6 tot 10 juli 2011 aan de Universiteit van Szeged (Hongarije) wordt georganiseerd, is een call for papers uitgegaan. Het congres wordt georganiseerd door de European Society for the Study of Western Esotericism in samenwerking met de universiteit. Meer informatie en het indienen van voorstellen (deadline 15 november 2010) via: György E. Szönyi, geszonyi@lit.u-szeged.hu.

Willem IV vrijmetselaar?

Het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis heeft de boedelinventarissen van het Huis van Oranje (1576-1795) alweer enige tijd geleden op haar website toegankelijk gemaakt. online. Zoeken naar de term 'vrijmetselarij' levert één treffer op. De ‘Inventaris van kleren en kostbaarheden van Willem IV' uit 1750 vermeldt:

‘No. 359: 1 plaque emaille sur cuivre, faite a Berlin, et representant un loge des francs-macons’

[= Nr. 359. 1 (wand)decoratie van emaille op koper, gemaakt te Berlijn, voorstellende een vrijmetselaarsloge].

Deze vermelding versterkt wellicht het argument van diverse onderzoekers, die stellen dat Willem IV zelf vrijmetselaar was. Zie bijvoorbeeld Jan Snoek, 'Orange-Nassau', in: Eric Saunier (ed.): Encyclopédie de la Franc-Maçonnerie, Paris 2000, pp. 624-625.

Martines de Pasqually

Naar aanleiding van de 300ste geboortedag van Martines de Pasqually wordt in Marseille op 18 en 19 september 2010 een congres aan zijn deze belangrijke historische figuur gewijd. Het volledige programma is te vinden op http://institut-eleazar.blogspot.com/.

Congres: Vrijmetselarij en Verlichting

De Pierre-Théodore Verhaegen leerstoel voor vrijmetselarij en vrijdenkerijg aan de Vrije Universiteit Brussel organiseert op 9 en 10 december 2010 een congres rond het thema: Freemasons and Enlightenment: Radicalism Contested? Vanuit verschillende vakgebieden belicht een internationale groep sprekers het belang van maçonnieke organisaties en vooraanstaande vrijdenkers in verschillende landen binnen de context van de Verlichting. Sommige onderzoekers, waaronder Jonathan Israel, zien Spinoza als een sleutelfiguur in de Verlichting in haar meest radicale vorm. Welke rol speelden vrijmetselaren in de historische ontwikkeling: steunden zij radicale nieuwe ideeen of zetten zij zich hier juist tegen af? Sommige onderzoekers zien vrijmetselarij als een randverschijnsel of hindernis in de ontwikkeling van de moderne samenleving. Het congres wil een aanzet geven tot debat en aanknopingspunten met actuele kwesties bieden. Het programma omvat de volgende sprekers:

- The Enlightenment and Freemasonry: A Critical Enquiry, Prof. Dr. Margaret Jacob, University of California, USA;

- L’illusion radicale – La 'camera obscura' des Lumières, Prof. Dr. Charles Porset, Centre National de la Recherche Scientifique, Paris, France;

- Radicalisme d'origine ou malentendu fondateur? La franc-maçonnerie dans les premiers pamphlets anti-maçonniques (1738-1742), Prof. Dr. Roger Dachez, Université Paris III-Denis Diderot, France;

- Russian freemasonry. A peculiar mixture of Aufklärung and Erleuchtung, Dr. Ton de Kok, University of Amsterdam, Netherlands;

- Libre pensée et idée de Lumières dans la Nahdha arabe: Le cas d’Adib Ishaq (1856-1884), Prof. Dr. Abdelaziz Labib, Université de Tunis El-Manar, Tunisia;

- The Radical Enlightenment's Critique of Freemasonry: from Lessing to Mirabeau, Prof. Dr. Jonathan Israel, Institute for Advanced Study, Princeton, USA;

- English freemasonry during the Enlightenment: how radical, how conservative?, Prof. Dr. Cécile Revauger, Université Michel de Montaigne-Bordeaux 3, France;

- Les Illuminés de Bavière, une franc-maçonnerie "radicale"?, Prof. Dr. Jean Mondot, Université Michel de Montaigne-Bordeaux 3, France;

- Cosmopolitanism versus conflicting local and national identities in the Habsburg territories. Masonic networks and their political involvement under Joseph II, Dr. Tristan Coignard, Université Michel de Montaigne-Bordeaux 3, France;

- Enlightenment, either way!, Drs. Gerard Bonneke, Nijmegen, Netherlands;

- Radicalism and Extremism are mutually exclusive, Prof. Dr. Ludo Abicht, University of Antwerp, Belgium.

Plaatsen zijn beperkt, de deadline voor aanmelding is 1 december 2010. Kosten € 15 voor studenten/€ 30 overige deelnemers. Aanmelding en informatie: Kees.Veenstra@vub.ac.be.

Oproep Vrije Timmerlieden

Onderzoeker Elly C.E. Blauw wil de geschiedenis van de Orde der Vrije Timmerlieden in Nederland in kaart brengen. Van deze aan vrijmetselarij verwante broederschap is uit publicaties van Dick van Peype in de jaren ’50 en ’70 bekend, dat ze in 1760 een loge in Maastricht oprichtte en ruim tien jaar later een loge te Leiden had, die in contact stond met de vrijmetselaarsloge La Vertu. Over de geschiedenis van deze Orde, haar loges in andere Nederlandse steden en de vindplaats van haar archieven, is tot nu toe weinig bekend. Hoog tijd dus om dit kennishiaat in te vullen.
Vakgenoten en geïnteresseerden, die bekend zijn met relevante documenten of informatie, worden verzocht om contact op te nemen met de onderzoekster. Dat kan via: info@stichtingovn.nl.

Nieuw samenwerkingsverband

In het tijdschrift Ken U Zelven vonden we het volgende bericht: '

Op 1 juni j.l. tekenden de Grootmeesters van de Reguliere Grootloge van Belgie en de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden een Convenant om binnen één jaar een bureau op te richten om de wetenschappelijke bestudering van maçonnieke bronnen in het Nederlandse taalgebied te stimuleren en uit te breiden. Daarbij zal dit bureau ondersteunend functioneren voor de de Leerstoel voor vrijmetselarijgeschiedenis aan de Universiteit Leiden.

Terecht merkt de schrijver van het bericht op, dat het curieus is dat statutair zal worden vastgelegd, dat het wetenschappelijk bureau zal worden ontbonden indien een van de participerende organisaties de erkenning als reguliere Grootmacht zou verliezen. Daarmee wordt bedoeld: niet langer door de Grand Lodge of England als reguliere vrijmetselaarsorde wordt erkend; een erkenning die sinds de 18de eeuw onder meer gebaseerd is op het beperken van het lidmaatschap tot uitsluitend mannelijke leden).
Er bestaan reeds diverse internationale en nationale samenwerkingsverbanden tussen universitaire onderzoekscentra, erfgoedinstellingen en onderzoekers op het vakgebied, waarbij ook irreguliere Orden (met zowel mannelijke als vrouwelijke leden) en hun musea betrokken zijn. In academische kringen wordt bewust geen voorkeur uitgesproken voor onderzoek naar, door of met reguliere of irreguliere vrijmetselarij. Alle verschijningsvormen van vrijmetselarij zijn in historisch verband interessant en onderzoek moet altijd op volstrekt onpartijdige basis kunnen plaatsvinden. Het uitspreken van een voorkeur voor 'regulariteit' past niet in het beoogde 'wetenschappelijke' streven.

[Bron: Ken U Zelven, nr. 7-2010, bericht van Louis van Koert van loge Concordia ad Libertatem]

Vrijmetselarij in oude kranten

De Koninklijke Bibliotheek heeft een database met kranten uit de periode 1615-1995 toegankelijk gemaakt. Dit maakt het mogelijk in deze kranten op trefwoord te zoeken, bijvoorbeeld 'vrijmetselarij'. Die zoekactie levert onmiddellijk een lijst met nieuwsberichten uit eigen land op, maar ook informatie over ontwikkelingen in het buitenland en advertenties van uitgevers voor publicaties over vrijmetselarij. Kortom, een zeer belangrijke nieuwe onderzoeksbron. Website: http://kranten.kb.nl/

Toekenning OVN-onderzoeksbeurs

De stichting OVN heeft in juli 2010 een onderzoeksbeurs toegekend aan Joyce Stoffelsma, studente wijsbegeerte en westerse esoterie aan de Universiteit van Amsterdam. De beurs is bestemd voor een stageproject, gericht op de inventarisatie van het historische archief van de Nederlandse Federatie van de Internationale Orde der Gemengde Vrijmetselarij 'Le Droit Humain'. Door het opstellen van een professionele archiefinventaris zal het archief uit de periode 1904-1945 in de toekomst beter toegankelijk worden voor onderzoek. Het project wordt mogelijk gemaakt door medewerking van zowel Le Droit Humain, als het Haags Gemeentearchief. Zie de eerdere berichten op deze blog voor meer informatie. Stagebegeleider is dr. Marco Pasi (leerstoel Geschiedenis van de Hermetische filosofie en verwante stromingen) aan de Universiteit van Amsterdam.

Uitstel beslissing CMC

Eerder vroegen we op deze blog aandacht voor de controversiële verhuisplannen van de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden, welke haar historische verzamelingen in het Cultureel Maçonniek Centrum te Den Haag raken.
De meest recente berichten van het hoofdbestuur van de Orde maakten melding van een mogelijke locatie te Utrecht, waarvoor de plannen echter in een te prematuur stadium waren om aan de jaarvergadering te kunnen voorleggen. Het onderwerp werd daarom van de agenda voor de jaarvergadering van de leden gehaald, wat betekent dat de beslissing is uitgesteld tot de jaarvergadering van 2011 (of een tussentijds uitgeschreven ledenvergadering).

Voorafgaand aan de vergadering zond de stichting OVN een brandbrief aan de Haagse erfgoedsector, als ook aan alle loges van het Grootoosten. Hierop kwamen positieve reacties van diverse Haagse erfgoedinstellingen, die met de Haagse loges mee willen denken over een geschikte locatie en meer gepaste toekomstplannen. Ook vele loges reageerden positief, en gaven aan onvrede te hebben met het hoofdbestuursbeleid.
Inmiddels is ook een nieuw hoofdbestuur gekozen, dat nu de kans heeft om met een frisse blik naar de kwestie te kijken. Hopelijk ziet dit bestuur wel in, hoe belangrijk het is dit nationale erfgoed in haar cultuurhistorische context en wetenschappelijke infrastructuur in Den Haag te behouden, en welke kansen er hier zijn om haar ambities te realiseren in samenwerking met de Haagse erfgoedsector.

Via de korte enquete bovenaan deze blog kunt ook u uw mening op de situatie geven.

[Afbeelding: Het Cultureel Maçonniek Centrum te Den Haag, www.vrijmetselarij.nl]

Congresbundel The Expression of Freemasonry

In 2008 organiseerde prof.dr. Malcolm Davies namens de leerstoel vrijmetselarijgeschiedenis van de Universiteit Leiden het congres 'The Expression of Freemasonry' te Den Haag. De lezingen van beide congresdagen zouden worden gepubliceerd in een bundel, maar helaas heeft het onverwachte overlijden van prof. Davies dit verhinderd. Daar de medeorganisatoren, de Universiteit Leiden en de Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederland, dit project niet weer oppikten, heeft de stichting OVN aangeboden dit te doen. Dankzij vriendelijke medewerking van de sprekers van destijds, zal in 2010 alsnog een bundel met een selectie van de lezingen kunnen verschijnen als een passend eerbetoon aan Davies' betekenis voor het vakgebied. Meer informatie volgt.